NESLİHAN PERŞEMBE KULAKOĞLU – Pasajlarıyla ünlü Tarihi Kemeraltı Çarşısı’nda Os-Ka Pasajı, geçmişten bugüne bende anlamlı bir yerde. Çocukluğumdan bu yana yedinci sanatın yapıtlarını izlediğim Kemeraltı’ndaki Konak Sineması bu pasajdaydı. Alışveriş merkezlerinin açılıp bünyesinde sinema salonlarına da yer vermesiyle bağımsız sinemalarda seyirci azaldı.
Bir zaman Kemeraltı’nın Sema, Şan gibi unutulmaz sinema salonlarından olan Konak da kapalı kaldı. Uzun zamandır ne güzel ki Konak Sineması, Konak Halk Sahnesi olarak hizmet veriyor. Nâzım Hikmet Kültür Merkezi İzmir Şubesi’nin yeri olarak kolektif bir iradeyle çalışmalarını sürdürüyor. Kültürel sanatsal bilimsel etkinliklerde eşitlikten yana bir dünya için kamucu, aydınlanmacı bir çizgide emek veriliyor.
Bu çizgideki emekler tüm şubeleri kapsıyor. Her yaştan kişiye yönelik kültürel, sanatsal, tarihsel, bilimsel çalışmalar gerçekleştiriliyor. Alsancak’taki yerlerinden Konak’a Nâzım Hikmet Kültür Merkezi İzmir Şubesi kurulduğu yıldan bu yana ne çok etkinlik gerçekleştirildi. Bu etkinlikler arasında tiyatro ağırlıklı bir yerde. Konak Hallk Sahnesi’nde çok sayıda tiyatro grubu seyirciyle buluşuyor. Bu kapsamda İzmir Nâzım Hikmet Kültür Merkezi bünyesinde “Nâzım Sahne” kuruldu. İyi ki kuruldu.
Nâzım Sahne tarafından içinde bulunduğumuz 2026 yılının 12 Kasım akşamı İspanyol yazar José Sanchis Sinisterra’nın “Ay Carmela” adlı oyununun ilk gösterimi yapıldı. Yalçın Baykul’un dilimize çevirdiği oyunu akademisyen, oyun yazarı, yönetmeni, şair kimlikleriyle tanıdığımız Prof. Semih Çelenk yönetti.
Oyunun dramaturgu, yapım koordinatörü Nâzım Hikmet Kültür Merkezi İzmir Şubesi kurulduğu günden bu yana emek veren Metin Tülü. Oyuncular Murat Çidamlı ve Özge Kırıkoğlu Çidamlı. Reji asistanları Kubilay Gez, Merve Demirhan Kıssaboylu, dekor – kostüm tasarım Beril Özkan, dans koreografi Merve Bengier Genek, kukla tasarım Suat Ünverdi.
Geriye dönüşle başlayan oyun bizleri, otuzlu yılların ortaları ile sonlarını kapsayan İspanya İç Savaşı’nın karanlık günlerine götürüyor. İki varyete sanatçısı karı koca Carmela ve Paulino’nun faşizmin gölgesinde var olma mücadelesinin sorgusunda seyirci olarak siz de kendinizi tartıya koyuyorsunuz. Korku mu cesaret mi ağır basıyor? Oyunun sonundaki alkışlardan cesaretin tükenmediğine tanık oluyor, tanık olmaktan öte o cesarete katılıyorsunuz. Neyin cesareti bu? Direnişin, insan onurunun cesareti.
Eşitlik ve özgürlük arzusu
“…Bombalar hiçbir işe yaramaz / kalplerin attığı yerde…”
Bu sözler, sosyalistlerin dilinden düşmeyen bir halk şarkısına ait. Oyunun da kalbinin tam attığı yerde söylenen o müthiş şarkı… Direnmeyi seçip gösterisinde bu şarkıyı birden söyleyince kurşunlanan Carmela’nın şarkısı… Carmela’nın simgelediği özgürlük için savaşanların, ölenlerin şarkısı…
Oyun sonrası yaptığı konuşmada uzun süredir birlikte çalışan kişilere özgü güzel ve uyumlu bir çalışma dönemi geçirdiklerine vurgulayan Metin Tülü, “Çalışma sürecimiz ilerledikçe hepimizin uyumu, profesyonellikten de öte mütevazi çalışma biçimi ve ortak üretme iradesi, ilk defa girdiğimiz bu yolda gerçekten de bizi çok rahatlattı. Bu anlamda gerçekten çok şanslı hissediyorum kendimi şu anda” dedi. Nazım Sahne olarak bundan sonra da oyunlarına devam etmek hatta giderek yerleşik bir tiyatro topluluğu oluşturmak istediklerini anlatan Tülü sözlenini şöyle sürdürdü:
“Bu sezon içinde daha genç, pırıl pırıl bir ekibimiz var. ‘Güneş ve Kum’ adlı bir oyunumuz daha olacak. Nazım Sahne olarak biz kendimize bir misyon belirledik. İnsanlığın evrensel idealleri olan eşitlik ve özgürlük arzusunu, arayışını tiyatro sahnesine taşımak istiyoruz. Türk Tiyatrosu’nun toplumcu oyunlar geleneğini devam ettirerek, repertuarımızda bugün olduğu gibi güncel hayatımızı da yansıtacak tarihsel oyunların yanı sıra yeni yazarların yeni metinlerine de yer vermek istiyoruz. Böylelikle gelenekten günümüze oradan geleceğe giderek bir hat örmek istiyoruz. Yakın bir zamana kadar adeta tozlu bir sandığa kaldırılmış olan ‘Dünyayı değiştirebiliriz’ düşüncesini biz tekrar tiyatro sahnesine taşımak istiyoruz. Ve bunu yapabilmek için tabi ki seyircilere ihtiyacımız var. Hemen küçük bir parantez açayım; eğer bu oyunu beğendiyseniz, arkadaşlarınıza, çevrenize tanıtırsanız çok seviniriz. Çünkü şunu biliyoruz ki tiyatro seyircisini en iyi motive eden kendi yakınlarından duydukları oluyor.”
Pırıl pırıl bir ekip
Metin Tülü uzun ve yorucu bir çalışma süreci geçiren Nazım Sahne adına dinamik, genç ekibi seyircilere anlattı. Sahne arkasındaki tüm ekibi kutlarım. Pırıl pırıl, heyecanlı, kolektif bilincin, ekip çalışmasının bilincinde gençler
Murat Çidamlı ve Özge Kırıkoğlu Çidamlı, oyunculuklarıyla gözümü sahneden bir saniye bile ayırmadılar. Murat Çidamlı, oyunculuğunun yanı sıra tiyatro yönetmeni olarak da tanınıyor. Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro Bölümü’nden mezun olduktan sonra, Diyarbakır, Trabzon, Ankara ve İzmir Devlet Tiyatrosu’nda çok sayıda oyunda oyuncu ve yönetmen olarak yer aldı. Ulusal ve uluslararası ödüller almış bir tiyatro insanı.
Murat Çidamlı,, canlandırdığı Paulino’nun Carmela’nın hayaliyle konuşmaları bir özlemin dışavurumu. Hem sevdiği kadına hem de özgürlüğe. Mesleğini zorla icra etmeye zorlanan Paulino, hayatta kalmak için mücadele verirken seyirci bir ayna tutuyor kendisine. Carmela gibi bu aynayı kırıp geçmiyor öbür tarafa ancak yok oluşa yuvarlanıyor. Tek kişinin tanrılaştırıldığı, her şeyin denetlendiği, muhalif tüm seslerin baskılandığı, günah keçilerinin arandığı, kendilerinden olmayanlara yaşam hakkı tanınmadığı bir savaşta Paulino fiziksel olarak canlı gözükse de ruhu cansızlaşır.
Özge Kırıkoğlu Çidamlı, “Frida”, “Medea Kali” gibi tek kişilik gösterileriyle daha çok biliniyor. Beykent Üniversitesi Sinema ve Televizyon Bölümü ile Selçuk Üniversitesi Devlet Konservatuvarı Tiyatro/Oyunculuk Bölümü’nden mezun. Eşi Murat Çidamlı ile eğitmen ve oyuncu olarak çalışmalarını tiyatro alanında sürdürüyor. Oynadığı Carmela rolüyle seyirciyi diri tutuyor, onurlu bir duruşa inancını artırıyor. Yaşamadıkları, tanımadıkları bir ülkeye savaşmak için gelen gençlerin ölümle düellosuna tanık olmak istemez Carmela. Savaşın anlamsızlığını sorgular. Bu sorguya seyirciyi katar o muhteşem halk şarkısıyla:
“…Bombalar hiçbir işe yaramaz / kalplerin attığı yerde…”
“Belleği diri tutmak”
Şimdi de İspanyol oyun yazarı ve tiyatro yönetmeni José Sanchis Sinisterra’nın (1940) oyunu yazma sürecini hatırlatalım. 17 Temmuz 1936–1 Nisan 1939 tarihleri arasında gerçekleşen İspanya İç Savaşı, seçimle gelmiş Cumhuriyetçi Sosyalist Hükmet ile hükümeti yıkmak için ayaklanan General Francisco Franco liderliğinde faşist güçler arasında yaşandı. Savaşı Franco liderliğindeki güçler kazandı. Franco, 1939’dan öldüğü 1975’e kadar İspanya’yı yönetti. 1986 yılında İç Savaş’ın 50. yıldönümünde dönemin Felipe González başbakanlığındaki PSOE İspanyol hükümeti tarafından yayımlanan resmi bildiride iç savaşın ülkeyi parçalayan bir trajedi olduğu belirtilir. Resmi bir anma töreni düzenlenmeyeceği duyurulur. Olayın tarihe bırakılması gerektiği vurgulanır.
Oyunun yönetmeni Prof. Semih Çelenk, haber.sol.org.tr’ye oyunla ilgili verdiği röportajda, José Sanchis Sinisterra tarafından 1986 yılında yazılan oyunun, dönemin İspanyol hükümetinin açıklamalarına bir yanıt olarak unutmaya ve örtbas etmeye itiraz niteliğinde olduğunu belirterek şöyle diyor:
“Ay Carmela, 1986 yılında, İspanya İç Savaşı’nın 50. yılında hafızayı diri tutmak üzere yazılmış bir oyun. Unutmamak için. Unutturmamak için. Bugün için ezilen halkların, dünya halklarının en önemli sorunu belleği diri tutmak olmalı. Mücadelenin kazanımlarını kuşaktan kuşağa aktarmak ve yaşanan acıları, işkenceleri, kayıpları unutmamak. Çünkü hafıza, bugün için de mücadele bilincini ve gücünü ayakta tutan bir şey.”
Ay Carmela oyun içinde oyun olan bir oyun. Maalesef güncelliğini koruyan bir oyun. Ancak yaşanan tüm yıkımlara, acılara, savaşlara rağmen direnen insanların hep var olacağını da gösteren bir oyun. Nazım Sahne ilk oyunuyla salonu tamamen doldurdu. Oyun sonunda ayakta alkışlandı. “Ay, Carmela!”, İzmir Kemeraltı’nda yer alan Nâzım Hikmet Kültür Merkezi’ndeki Konak Halk Sahnesi’nde 25 Kasım Çarşamba günü saat 20.30’da tekrar seyirciyle buluşacak. Aralık ayında da sahnelenecek. Tüm İzmirlilere, İzmir’e gelenlere, İzmir’den geçip gidenlere Nazım Sahne’nin sahnelediği Ay Carmela oyununu seyretmelerini dilerim. Sahneniz hep açık olsun Nazım Sahne!
