Birinci Dünya Savaşı dönemi İzmir savunmasının planları savaş öncesi Osmanlı Harbiye Nezareti tarafından yapıldı. İzmir’e denizden yapılacak bir saldırıyı Sancakkale merkezli savunma için İzmir Körfezi’ne kurulan mayın hatları, ışıldaklar, bataryalar, tayyare bölükleriyle Türk askeri önleyecekti ve öyle oldu.
Birinci Dünya Savaşı’nda itilaf donanmasının İzmir’i denizden ve havadan bombalanma ve İngiliz çıkartma girişimi Türk savunması tarafından başarısız kılındı. Ancak Körfez’de ilerleyip toplarımızın menziline girince gemi kayıpları vermeye başladı ve geri çekildi. İtilaf donanması Çanakkale Deniz Savaşı’ndan önce ilk yenilgisini İzmir’de aldı…
Savunma planı başarılı oldu. Bu büyük zafer Yenikale Şehitliği kitabesine yazıldı. Birinci Dünya Savaşı’nda müttefikimiz olan Avusturya-Macaristan ordusu, özellikle topçu birlikleri İzmir’in kaderinde önemli katkıda bulundu.
Macaristan’ın arşiv kayıtları da Birinci Dünya Savaşı dönemi İzmir tarihine katkı sağladı. İngiliz donanmasının İzmir’i işgale teşebbüs ettiğini kanıtı İzmir’i işgale yeltenen İngiliz gemilerinin teknelerine el koyan Türk denizcilerini gösteren fotoğraf Macar arşivinden çıktı…
Macar (OSZK – Országos Széchényi Könyvtár) Ulusal Kütüphanesi Tarihi Fotoğraf ve Röportaj Koleksiyonu’nda gördüğümüz iki fotoğraf İzmir’in Birinci Dünya Savaşı dönemine ait esir aldığımız düşman teknelerini gösteren çok önemli belge olma değerindedir.
“İngiliz çıkartma gemileri arkalarında Türk denizcilerle birlikte”, “İngiliz çıkartma gemileri Türk birlikleri tarafından ele geçirildi” alt yazısıyla verilen bu bilgi İzmir’i ele geçirmek için İngilizlerin çıkartma gemileriyle saldırdıkları, birçok tekne kullandıkları askerlerinin esir alındığını bilgisini vermektedir. (Ocak 1915)
Bu fotoğrafların tarih çevrelerinde sorgulanması gerekiyor. Soru şu: Macar arşivlerinde bulduğumuz fotograf ve alt yazı bilgisi Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz donanması gemilerinin İzmir’i işgale yeltendiklerini ve İngiliz teknelerinin ele geçirildiğini gösteriyor. Birinci Dünya Savaşı döneminde İngiliz gemilerinin İzmir’i işgal girişimleri oldu mu?
Bu soruya cevap verecek kişinin önce İzmir Sancakkale’sini, Yenikale Şehitliği’ni görmüş olması, konuyu bilmesi, ilgili yayınları takip etmiş olması gerekiyor. Sivil ziyaretçiye kapalı Sancakkale’yi görmek yönünde üniversitelerden, yerel yönetimlerden yapılmış başvuru bulunmuyor. Bu ilgisizlik ve süre gelen yasak Sancakkale’nin (1656-2026) 370 yıldır meçhul bırakılmış olmasının nedeni oluyor.
Bu yönde bazı üniversitelerin tarih bölüm başkanlarının öğrencilerine verdikleri Sancakkale konulu belgesel ve yüksek lisans tez çalışmalarına Milli Savunma Bakanlığı’nın izin vermemesi modern Türkiye’ye yakışmıyor. Fotoğraf Sancakkale zaferimizin yeni belgesi, İzmir’in gururu, iftiharıdır. Macar arşivinden çıkan bu yeni bilgiyi çok önemli buluyoruz. Bu bilgiyle Birinci Dünya Savaşı dönemi İzmir tarihine yeni bir pasaj ekleniyor.
1- Foça’ya yerleştirilen Macar topçu bataryalarının başarılı atışları İzmir’i bombalayan itilaf donanması gemilerini geri çekilmek durumunda bıraktı…
2- Uzunada’yı bombardıman eden Türk, Avusturya-Macaristan, Alman topçu birlikleri adanın İngiliz işgalinden kurtarılmasında büyük katkı sağladı…
3- Uzunada’nın alınmasında görev alan Avusturya-Macaristan 36 No’lu Obüs Bataryası arması. İzmir, 1916
Oluşturan: Jules Lind / Üretim yeri (ülke): Türkiye / Üretim yeri (şehir): İzmir / Hazırlık süresi: 1915.01.01 – 1915.12.31 / Boyut: 220×250 mm / Resim üzerindeki açıklama – Paspartu damgası: Fotoğraf Lind, Symrne / Konum: OSZK Tarihi Fotoğraf ve Röportaj Arşivi / Depo kodu: FVC 0857
1- Boyut 200×250 mm Paspartu damgası Fotograf Lind Smyrne OSZK Tarihi fotograf… Fotograf arşivi Depo kodu: FVC 0857
2- Boyut 200×250 mm Paspartu damgası Fotograf Lind Smyrne OSZK Tarihi Fotograf… Fotograf arşivi. Depo kodu: FVC 0858