İzmir Turist Rehberleri Odası (İZRO) Başkanı Ayça Kesici, turist gruplarını Kemeraltı’na ya da ören yerlerine götürdüklerinde karşılarına çıkan tuvalet sorununa dikkat çekiyor. “Ören yerleri bir yana, Kemeraltı’nda girilebilecek düzgün temiz tuvalet sayısı iki ya da üç. Seyyar tuvaletlerden söz etmek bile istemiyorum” diyen Kesici, iş insanlarını kente tuvalet bağışlamaya çağırıyor.
Turizm sektörünün sahadaki en önemli halkalarından biri turist rehberleri. Acentalar aracılığıyla ya da bireysel olarak İzmir’e gelen turisti kente adım attığı andan başlayarak karşılayan da uğurlayan da onlar. İzmir’de 64 yıldan bu yana hizmet veren İzmir Turist Rehberleri Odası’nın başında bugün Ayça Kesici bulunuyor. İZRO’nun Konak’taki ofisinde bir araya geldiğimiz Kesici ile göreve geldikten sonra yaptıkları çalışmaları ve hedeflerini konuştuk, odanın etkinlikleri, turist rehberlerinin ve turistlerin karşılaştığı sorunlar üzerine söyleştik.
Tuvalet öncelikli sorunumuz
Ayça Kesici, İzmir turizminin bugün hak ettiği yerde bulunmadığını belirtirken acil ve öncelikle çözülmesi gereken sorunları olduğunu dile getiriyor. “İzmir turizminin en öncelikli sorunu tuvalet” diyen Kesici, “Bir turist rehberi için kalabalık grubu Kemeraltı’na ya da Efes’e götürdüğünüzde en büyük sıkıntılarından biri tuvalet. Tuvalet en insani ihtiyaç. Öte yandan tuvaletlerin çoğu alaturka. İş insanlarımızı kentimize tuvalet bağışlamaya çağırıyorum” diyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor:
“Kültür turizmi ya da din turizmi için kente gelen, Kemeraltı’nı görmek isteyen yaşlı yabancı turistler için alaturka tuvaletle karşılaşmak büyük sıkıntı oluyor. Kemeraltı’nda temiz, düzgün tuvalet sayısı iki ya da üç. Aynı sorun Efes gibi UNESCO Dünya Kültür Miras Listesi’ne girmiş ören yerimizde de var. Üçüncü yaş kuşağı, yaşlı insanlar var Efes’e gelen. Türkiye’nin en çok ziyaretçi alan ören yeri, 2025 yılında 2 milyon 550 bin kişi ziyaret etmiş ama yeterli tuvalet yok. İnsanlar kuyrukta beklerken bir bakıyorsunuz bazıları dayanamayıp kuytu bir yere tuvaletini yapıyor ne yazık ki.”
Çinli turistler İzmir’e gelirse
Çin Halk Cumhuriyeti vatandaşlarının Türkiye’ye yapacakları her 180 gün içinde azami 90 gün ikamet süreli turistik amaçlı seyahatlerinde ve transit geçişlerinde 2 Ocak 2026 tarihinden başlayarak vize muafiyeti sağlanmasına karar verildiği anımsatıyorum. Çinlilerin kültür, gastronomi ve din turizmine önem verdiğini belirten Ayça Kesici, “Çinli turistler de İzmir’e gruplar halinde gelecekler. Odamızda Çince konuşan 23 rehberimiz var. Rehber konusunda sorun olmaz” diyor. Kesici, “Ancak temiz tuvalet, tuvalet kuyrukları onlar için de sorun olacak” endişesini dile getiriyor.
Turist otobüsü nerede duracak?
Turist otobüslerinin duraklayacağı otoparkların olmamasının önemli bir sorun olduğuna dikkat çekiyor Ayça Kesici. “İzmir’e turist gelsin istiyoruz ama kentin en önemli simgesi olan Saat Kulesi’nin önünde bir anı fotoğrafı bile çektiremiyoruz. Çünkü turist otobüsünü park edecek turizm durak noktaları yok. Aynı sorun Agora’da da var. Bu konuya bir çözüm bulunması gerekiyor. Bu noktalara geldiğimizde aceleyle otobüsten turisti indiriyoruz, otobüsü park edeceği bir yere gönderiyoruz. Turistler de şaşırıyor” diyor.
İş bulma konusunda üyelere destek
Göreve geldiği 2024 yılının Aralık ayında meslektaşlarına verdikleri sözlerin tamamını ilk üç ayda yerine getirdiklerini anlatan İZRO Başkanı Kesici, özellikle iş bulma konusunda çok aktif çalıştıklarını belirtiyor. Acentaların kendilerine ilettiği rehber taleplerini hızla karşıladıklarını söyleyen Ayça Kesici, “2025 yılı Ocak ayından bugüne 450’ye yakın arkadaşımızı işe yerleştirdik. Öte yandan yönetim kurulu üyeleri olarak üç dönemdir, etik bir karar aldık. Oda aracılığıyla tur almama kararı aldık ve bunu uyguluyoruz. Seyahat acentası tur talebini odaya iletiyor. Rehber taban ücretini ödemeyi taahhüt ettiklerine dair bir form dolduruluyor. WhatsApp grubunda talep paylaşılıyor. Uygun olan arkadaşlarımız görev alıyor” bilgisini veriyor.
İzmir’de ören yerleri engelli
İzmir’de pek çok ören yerinin engelliler için “engelli” olduğunu kaydeden Ayça Kesici, “En engelsiz yer Selçuk’taki Efes Müzesi diyebilirim” görüşünü paylaşıyor. İZRO’nun Herkes İçin Turizm Derneği ile yoğun bir çalışma içinde olduğunu belirten Kesici, yaptıkları çalışmalara ilişkin şu bilgileri aktarıyor:
“Derneğin Başkanı Ali Aydoğmuş arkadaşımızla güzel çalışmalar başlattık. Geçen yıl ilk kez İZRO üyesi rehberler olarak, derneğin farklı engel guruplarından üyeleriyle Agora’yı, Kemeraltı ve Basmane’yi yürüyerek dolaştık. Bu bizim için de çok önemli bir deneyimdi. Ören yerlerindeki, kentin tarihi bölgelerinde engellilerin karşılaştıkları sorunları bire bir saptama olanağı bulduk. Örneğin Agora ören yerinde bulunan engelli asansörünün çalışmadığını gördük ve yetkililere bildirdik. Ancak ne yazık ki hålå onarılmadı. Bu arada belirtmeliyim ki, Agora’daki tuvaletler de yeterince temiz değil.”
Geçen yıl engellilerle ilgili yaptıkları iki proje daha olduğunu söyleyen Ayça Kesici, projelerini engellileri rehber yapmak ve mevcut turist rehberlerine işaret dilini öğretmek olarak sıralıyor. İki projenin de ilgi gördüğünü ancak bakanlığın onay vermediği için engelli bireylerin turist rehberi olamadığını anlatan Kesici, “Rehberlere işaret dilini öğretme konusu da sürdürülebilir olmadı. Ancak ben işaret dilini öğrenen rehberlerden birisiyim. Zaman zaman turlarda işaret dilini bilen yabancı turistlerle karşılaşıyorum ve yardımcı olmaya çalışıyorum. Öyle seviniyorlar ki anlatamam” diyor.
Din turizmi İzmir’in en büyük şansı ama
İzmir’in elindeki en önemli turizm argümanının din turizmi olduğuna değinen Ayça Kesici, yıl içinde oda üyeleri için eğitim seminerleri düzenlediklerini anlatıyor. “Buna İncil turizmi de diyebiliriz. Dünyada ne olursa olsun, savaş ya da pandemi bu insanlar için bir engel teşkil etmiyor, çünkü bir hac görevi bu. İzmir’e gelip yatılı kalan turistler, kent merkezinden yedi kilisenin olduğu bölgelere günü birlik turlar yapıyorlar. Bunu profesyonelce yapan bir acenta da bulunuyor İzmir’de. 20 kadar arkadaşımız bu alanda uzman olarak çalışıyor” diyen Kesici bu noktada bir soruna dikkat çekiyor:
“Burada en büyük sorun, rehber arkadaşlarımıza bu alanda eğitim verecek olan kişiler. Bu alanda eğitim veren akademisyenler Türkçe vermiyorlar eğitimi, yabancı dilde verebiliyorlar. Türkçe eğitim verecek akademisyen ya da eğitimci bulamıyoruz maalesef. Çok araştırdık ama Türkçe Yedi Kiliseler konusunda eğitim verecek hocaya ulaşamadık. Ne yazık ki biz hak ettiğimiz halde din turizminden yeterince pay alamıyoruz. Yedi Kiliseler rotası için ilgili yerlere tabela koymak için izin bile alamadık.”
İzmirli rehberleri Kuşadası besliyor
İzmirli rehberlerin sorunları arasında İzmir Limanı’na yeterince cruise gemisinin gelmemesinin bulunduğunu belirten Ayça Kesici, “Bugün İzmirli rehberleri besleyen Kuşadası’ndaki cruise turizmi” diyor ve sözlerini şöyle sürdürüyor:
“Ne yazık ki bu alanda İzmir bir rehberi yaşatmıyor artık. Ben de Kuşadası’na günü birlik turlara katılan rehberlerdenim. İzmir’e de İstanbul’daki Galata Port gibi bir yapının kazandırılmasını çok isteriz. Oraya gelen bir insanın aynı gemiyle İzmir’e geldiğinde yaşadığı şaşkınlığı düşünmek zor değil. İzmir limanı ölü bir alan adeta. Tuvalet yok doğru düzgün, çevresinde konteyner manzarası. Bir ışıltı, hareket yok. Gelen turisti acenta alıyor doğrudan Efes’e götürüyor. Turist kente girmiyor bile, İzmir’i solumadan dönüyor.”
***
Sahadan gelmiş olmak avantaj
Kentte 36 yıldır profesyonel rehberlik yapan, İngilizce ve işaret dili konuşan, ornitoloji (kuşbilim) ve gastronomi alanında uzman rehber İZRO Başkanı Ayça Kesici, üyelerden yaptıkları çalışmalara ilişkin güzel geri dönüşler aldıklarını belirtiyor. Sahadan gelmiş olmasının oda için bir avantaj olduğunu belirten Kesici, çalışmalarına ilişkin şu bilgileri veriyor:
“Meslektaşlarımız için kısa bir süre önce antik şehirleri, bölgeleri ve Yedi Kilise rotalarını gösteren bir Türkiye haritası hazırladık, sponsorlukla bastırdık. Çok ilgi gördü. Yıl içinde kent içindeki ve bölgemizdeki pek çok önemli noktaya çok sayıda eğitim turları düzenledik. Bir önemli çalışmamız da İZRO Akademi. Üniversitelerin Turist Rehberliği bölümünde okuyan öğrenciler ya da odamıza üye genç, yeni rehberler için eğitim veriyoruz. Akademide deneyimli rehberlerimizin bilgilerini güncellemesi için de için de farklı eğitim gezileri, uzmanlık seminerleri düzenliyoruz.
Şunu da belirtmeliyim ki, bizim en büyük sıkıntılarımızdan biri de vize konusu. Yunanistan ve İtalya’ya vize için konsolosluklarla yakın diyalog kurduk, yol gösterecek şekilde bazı çözüm önerileri geliştirdik. Ancak beklentimiz rehberler için yeşil pasaport. Oda başkanıyım ama benim de yeşil pasaportum yok. En zor vize alanlar da ne yazık ki turist rehberleri.”
***
İZRO’nun 1296 üyesi var
İzmir Turist Rehberleri Odası’nda 819 eylemli, 477 eylemsiz (üyeliğini dondurmuş) toplam 1296 profesyonel rehber görevli. 25 dilin konuşulabildiği odada en çok konuşulan dillerin başında İngilizce (896), Fransızca (159), Almanca (141), İspanyolca (99), İtalyanca (73), Rusça (47), Japonca (30), Portekizce (27), Yunanca (25) geliyor. Odaya kayıtlı Arapça, Urduca, Romence, Lehçe, Korece, İsveççe, İbranice ve Boşnakça konuşan rehberler de bulunuyor. İZRO Başkanı Ayça Kesici, kentteki kurumları ve yerel yönetimleri İzmir’de yıl içinde düzenlenen uluslararası fuarlarda odanın çok dilli rehberlerinden yararlanmaya çağırıyor.