{"id":64838,"date":"2016-06-29T00:00:00","date_gmt":"2016-06-29T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/?p=64838"},"modified":"2020-05-03T22:29:24","modified_gmt":"2020-05-03T19:29:24","slug":"turk-edebiyatinda-avrupali-parfumler-ve-refik-halid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/2016\/06\/29\/turk-edebiyatinda-avrupali-parfumler-ve-refik-halid\/","title":{"rendered":"T\u00fcrk edebiyat\u0131nda Avrupal\u0131 parf\u00fcmler ve Refik Halid"},"content":{"rendered":"\n

Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr tarihi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda yaz\u0131l\u0131 kaynak eksikli\u011fi bir\u00e7ok alanda oldu\u011fu gibi g\u00fcndelik hayatta g\u00fczel kokular\u0131n ya da daha ileriki d\u00f6nemlerde parf\u00fcmlerin kullan\u0131m\u0131 konusunda da kendini g\u00f6sterir. \n
\n
Bu anlamda ba\u015fvuru kaynaklar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda yabanc\u0131 gezginlerin kaleme ald\u0131\u011f\u0131 seyahatnameler, kozmetiklerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bahnameler, tariflerini bulabildi\u011fimiz t\u0131p ya da eczac\u0131l\u0131k ile ilgili kaynaklar ve belli bir d\u00f6nemden sonra da edebi metinler b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131r. T\u00fcrk edebiyat\u0131nda, T\u00fcrk insan\u0131n\u0131n koku be\u011fenilerine ve Osmanl\u0131 topraklar\u0131na giren Avrupa k\u00f6kenli kokulara de\u011finen \u00e7ok say\u0131da yazar bulunmakla birlikte bu yazarlar aras\u0131nda Refik Halid konuya h\u00e2kimiyeti ve verdi\u011fi ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgiler ile dikkat \u00e7ekmektedir.\n
\n
Osmanl\u0131 insan\u0131 Avrupa parf\u00fcmleri ile tan\u0131\u015f\u0131yor<\/b>\n
\n
<\/a>19. Y\u00fczy\u0131l’da \u00f6zellikle kimya alan\u0131nda ya\u015fanan yenilikler Avrupa’da parf\u00fcm \u00fcretiminin ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir end\u00fcstri haline gelmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bitkilerden elde edilen u\u00e7ucu ya\u011flar i\u00e7indeki maddelerin izole edilebilmesi ve koku molek\u00fcllerinin sentetik olarak \u00fcretilebilmesi parf\u00fcmlerin daha ucuza mal edilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131. Kokular\u0131n sentetik olarak \u00fcretilebilmeleri ve sonras\u0131nda do\u011fada olmayan kokular\u0131n icat edilmeleri birbirinden de\u011fi\u015fik parf\u00fcmlerin yarat\u0131labilmesi i\u00e7in hayal g\u00fcc\u00fcn\u00fc harekete ge\u00e7irecek bir ortam yaratt\u0131 ve b\u00f6ylece Avrupa’da 19. Y\u00fczy\u0131l’\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren parf\u00fcmerinin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131 ba\u015flad\u0131. Bu geli\u015fmeler, beraberinde yo\u011fun bir rekabet ortam\u0131n\u0131 da getirdi. Ya\u015fanan \u00fcretim patlamas\u0131, Avrupa’da \u00f6zellikle de Paris’te say\u0131lar\u0131 h\u0131zla artan parf\u00fcm evlerinin \u00fcr\u00fcnlerini satabilmek i\u00e7in yeni pazar aray\u0131\u015f\u0131na girmesini zorunlu k\u0131ld\u0131. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ise parf\u00fcm \u00fcreticileri i\u00e7in m\u00fckemmel bir pazard\u0131. \n
\n
Paris’te 1850’li y\u0131llardan itibaren, Le Bon March\u00e9, Les Grands Magasins du Louvre ya da Les Grands Magasins du Printemps gibi b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Giyimden parf\u00fcmeriye, oyuncaktan mobilyaya kadar olduk\u00e7a zengin \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fitlili\u011fine sahip bu ma\u011fazalar sanayi devriminin bir sonucuydular ve hemen her alanda t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler. \n
\n
<\/a>Osmanl\u0131’n\u0131n t\u00fcketim mek\u00e2nlar\u0131nda ya\u015fanan benzer de\u011fi\u015fim ise 1850’lerden sonra K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 i\u00e7in \u0130stanbul’a u\u011frayan m\u00fcttefiklerle birlikte bu b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar\u0131n \u015fubelerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile meydana geldi. Bon March\u00e9, Louvre, Au Lion, Orosdi Back gibi ma\u011fazalar\u0131n \u015fubeleri sadece \u0130stanbul’da de\u011fil, \u0130zmir’de Frenk Soka\u011f\u0131’nda ve Selanik, Beyrut gibi kentlerde de birer birer faaliyete ge\u00e7ti. B\u00f6ylelikle Avrupa’n\u0131n \u00f6zellikle de Fransa’n\u0131n k\u00f6kl\u00fc parf\u00fcm evlerine ait \u00fcr\u00fcnler bu bonmar\u015felerin vitrinlerinde boy g\u00f6stermeye ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 \u00fcr\u00fcnlere yerli esnaf da kay\u0131ts\u0131z kalmad\u0131. \u00c7ok ge\u00e7meden Avrupa’dan gelen \u0131triyat \u00fcr\u00fcnlerine tuhafiyeciler, ya\u011fl\u0131k\u00e7\u0131 esnaf\u0131 ve eczac\u0131lar da yer verdi. \n
\n
Tanzimat’tan itibaren ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc toplumsal de\u011fi\u015fikliklere tan\u0131k olan ve Bat\u0131l\u0131 ya\u015fam tarz\u0131n\u0131 kabule haz\u0131r \u00fcst tabakaya mensup \u015fehirli han\u0131mlar\u0131n ve beylerin bu \u00fcr\u00fcnleri benimsemeleri ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra Avrupa’dan gelen parf\u00fcmler, pudralar, sa\u00e7 sular\u0131, kremler ve daha bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn han\u0131mlar\u0131n vazge\u00e7ilmez tuvalet malzemeleri haline geldi. Art\u0131k ni\u015fan sepetlerinde geleneksel g\u00fcl ya\u011f\u0131, \u0131t\u0131r ve tefarik kokular\u0131na Avrupa’dan gelen menek\u015fe kokulu pudralar, tuhaf adl\u0131 birbirinden de\u011fi\u015fik parf\u00fcmler de e\u015flik ediyordu.\n
\n
<\/a>Tuvalet malzemelerindeki yeni t\u00fcketim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 \u00f6nce saray erkan\u0131 ve sonras\u0131nda saraya en yak\u0131n pa\u015fa aileleri aras\u0131nda benimsendi. Bu benimseyi\u015f kademe kademe toplumun di\u011fer kesimlerine kadar yay\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle d\u0131\u015f ticaretle u\u011fra\u015fan gayrim\u00fcslim t\u00fcccarlar, i\u015f adamlar\u0131 ve aileleri bu \u00fcr\u00fcnlerin hem sat\u0131c\u0131s\u0131 hem de t\u00fcketicisiydiler. Yeni t\u00fcketim dalgas\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fcrokratlar, \u00fcst d\u00fczey memurlar, \u00f6\u011frenciler ve tabi ki ba\u015fta edebiyat\u00e7\u0131lar olmak \u00fczere ayd\u0131n kesim aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck ilgi ile kar\u015f\u0131land\u0131. B\u00f6ylesi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde bu h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fim ve kabulleni\u015fin izlerinin edebiyatta bir yans\u0131mas\u0131n\u0131n olmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Tanzimat, Servet-i F\u00fcnun ve Cumhuriyet d\u00f6nemi yazarlar\u0131 eserlerinde Avrupa’dan gelen parf\u00fcmeri \u00fcr\u00fcnlerine s\u0131kl\u0131kla yer verdiler, hatta \u00e7o\u011fu zaman da ya\u015fanan toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc anlat\u0131rken bu \u00fcr\u00fcnleri simgesel de\u011ferleri nedeniyle eserlerinde kullanmaktan geri kalmad\u0131lar.\n
\n
Nitekim Ahmet Rasim, H\u00fcseyin Rahmi, Halid Ziya ve Re\u015fat Nuri’nin eserleri bu konuda g\u00fczel \u00f6rnekler ile doludur. Ancak ba\u015fta parf\u00fcmler olmak \u00fczere di\u011fer kozmetik \u00fcr\u00fcnlere eserlerinde s\u0131kl\u0131kla de\u011finen Refik Halid olmu\u015ftur.\n
\n
Refik Halid’in eserlerinde Avrupal\u0131 parf\u00fcmler<\/b>\n
\n
<\/a>Me\u015frutiyet d\u00f6neminden Cumhuriyet’e kadar uzanan bir zaman diliminde Osmanl\u0131 insan\u0131n\u0131n g\u00fcndelik ya\u015fam\u0131n\u0131n ve t\u00fcm al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n hemen her alandaki de\u011fi\u015fimine tan\u0131kl\u0131k eden Refik Halid, gerek romanlar\u0131, gerekse denemelerinde, ya\u015fanan k\u00fclt\u00fcrel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme olduk\u00e7a ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve \u00e7o\u011fu zaman da ele\u015ftirel bir dille yer verir. \n
\n
Onun Osmanl\u0131 insan\u0131n\u0131n koku be\u011feni ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fimi \u00f6zelindeki g\u00f6zlemleri, bu konuda y\u00fcr\u00fct\u00fclecek ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in paha bi\u00e7ilmez bir nitelik ta\u015f\u0131r. Refik Halid’in, 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131ndan itibaren Osmanl\u0131 topraklar\u0131na girerek geleneksel koku be\u011fenilerini t\u00fcmden de\u011fi\u015ftiren Avrupa \u00fcretimi parf\u00fcmler ile ilgili tespit ve yorumlar\u0131 ise Avrupa parf\u00fcmeri tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da dikkate de\u011ferdir. \n
\n
\u0130mparatorlu\u011fun son g\u00fcnleri ve Cumhuriyet’in ilk y\u0131llar\u0131nda ya\u015fanan toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri olduk\u00e7a renkli ve mizahi bir diller kaleme ald\u0131\u011f\u0131 “\u00dc\u00e7 Nesil \u00dc\u00e7 Hayat”<\/b> adl\u0131 eserinde Refik Halid, alkol i\u00e7eren parf\u00fcmlerin Sultan Abd\u00fclaziz devrinde hen\u00fcz kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirir: \n
\n
<\/a>“Alkoll\u00fc \u0131triyat hen\u00fcz me\u00e7huld\u00fcr; koku olarak g\u00fclya\u011f\u0131 reva\u00e7ta. Fakat devir sonlar\u0131na do\u011fru Avrupa’dan gelme bir ka\u00e7 parf\u00f6n kibar ailelerce kullan\u0131lmaya ba\u015fl\u0131yor. Mesela L\u00fcben suyu…”<\/i>\n
\n
Yazar, Osmanl\u0131 topraklar\u0131na ilk giren parf\u00fcmlere \u00f6rnek olarak L\u00fcben suyu’nu verdikten sonra \u015f\u00f6yle ekler: \n
\n
“…Bu k\u0131rm\u0131z\u0131 renkte, lavanta \u00e7i\u00e7e\u011fi ve karanfil kokan, temizlik hissi verip i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 latif bir losyondur; amma bir kusuru vard\u0131r: Damlad\u0131\u011f\u0131 kuma\u015fta, \u00e7ama\u015f\u0131rlarda leke b\u0131rak\u0131yor. \u00c7ok sonradan fabrika bu kusurun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015fse de mal\u0131n da modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f, revac\u0131 kalmam\u0131\u015ft\u0131r.”<\/i>\n
\n
Avrupa’dan gelen parf\u00fcmlere \u00f6rnek olarak verdi\u011fi L\u00fcben suyu, 1798’den beri var olan, Avrupa’n\u0131n en eski ve en k\u00f6kl\u00fc parf\u00fcm evlerinden Lubin’e aittir. Parf\u00fcmleri ile ba\u015fta \u0130mparatori\u00e7e Josephine olmak \u00fczere t\u00fcm Frans\u0131z saray\u0131n\u0131n dikkatini \u00e7eken ve be\u011feni alan Pierre Fran\u00e7ois Lubin’in en g\u00f6zde kokular\u0131ndan Eau de Lubin<\/i> ile ilgili b\u00f6yle bir de\u011ferlendirmeye Avrupa parf\u00fcm tarihi literat\u00fcr\u00fcnde rastlamak m\u00fcmk\u00fcn de\u011filken Refik Halid’in bu noktaya dikkat \u00e7ekmesi dikkate de\u011ferdir.\n
\n
<\/a>Abd\u00fclhamit devrinde ba\u015fta parf\u00fcmler olmak \u00fczere, Avrupa’dan gelen tuvalet malzemeleri gitgide \u00e7o\u011falmaya ba\u015flar. Refik Halid t\u00fcm bu \u00fcr\u00fcnlere yine temkinli ve ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131r. “Avrupal\u0131 tuvalet levaz\u0131m\u0131 gittik\u00e7e \u00e7o\u011fal\u0131yor. Evvela l\u00e2vantalar (*), bilhassa Mikado l\u00e2vantas\u0131… Yani \u00fczerinde o zamanki Japon imparatorunun entarili ve \u015femsiyeli resmi bulunan, Gelle biraderler markal\u0131, b\u00fct\u00fcn \u015fark memleketlerini istila etmi\u015f a\u011f\u0131r, kaba parf\u00f6n!” <\/i> der ve \u015f\u00f6yle devam eder:\n
\n
“…Beyo\u011flu’ndaki Bonmar\u015fe ma\u011fazas\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131na tamamile \u0131triyat camek\u00e2nlar\u0131 s\u0131ralanm\u0131\u015f: Pirs sabunu, (tuvalet sabunlar\u0131 adi alelumum misk sabunudur). \u00c7eri di\u015f macunu ve di\u015f f\u0131r\u00e7alar\u0131, Kaloderma kremleri ve pudralar\u0131, Violet markal\u0131 all\u0131klar, daha sonra piyasay\u0131 Piver fabrikas\u0131 d\u00f6rt t\u00fcrl\u00fc l\u00e2vanta, losyon ve pudrasiyle dolduruyor. Florami, Pompeia, Vivitz ve Safranor”<\/i> ve ekler:\n
\n
“Mamafih m\u00fcrebbiyelerden frenk tahsili g\u00f6renler nazar\u0131nda bunlar \u00e2di ve diki\u015f\u00e7i k\u0131z \u0131triyat\u0131d\u0131r. “Guerlain” in pahal\u0131 \u00e7e\u015fitleri, hususiyetle pudras\u0131 ra\u011fbette. Makbul olan sade kokular, Parm menek\u015fesi, leylak, elyotroptur. Derken isimleri bug\u00fcne kadar ehemmiyetini kaybetmeyen yeni l\u00e2vantalar ba\u015fl\u0131yor: Origan ve \u015eipr! Umum\u00ee harpte Alman mamul\u00e2t\u0131ndan “Divinia” ve “Akazina”dan ba\u015fkas\u0131 t\u00fckenmi\u015ftir.”<\/i>\n
\n
Frans\u0131z \u0130htilali sonras\u0131nda Avrupa’da koku be\u011fenileri \u00e7i\u00e7eksi ve hafif kokular y\u00f6n\u00fcnde bir geli\u015fme g\u00f6sterir. Yeni d\u00f6nemde, birden fazla hammadde ile haz\u0131rlanan parf\u00fcmlerin kullan\u0131m\u0131 g\u00f6zden d\u00fc\u015fer ve yaln\u0131zca \u00e7i\u00e7eklerden yap\u0131lan parf\u00fcmlerin kullan\u0131lmas\u0131 uygun g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Eau de Cologne gibi hafif ve ferahlat\u0131c\u0131 kokular sadeli\u011fin ve safl\u0131\u011f\u0131n simgesi haline gelir ve burjuvazinin g\u00f6zdesi olur. Napoleon bile d\u00f6nemin en b\u00fcy\u00fck ke\u015ffi olan Eau de Cologne<\/i>‘u tercih emektedir. Eau de Cologne<\/i> Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda da benimsenir. Nitekim II. Abd\u00fclhamit ve k\u0131zlar\u0131 Jean Marie Farina \u00fcretimi Eau de Cologne<\/i>‘dan ba\u015fka koku kullanmazlar.\n
\n
<\/a>Refik Halid’in menek\u015fe, leylak ve helyotrop gibi sade kokular\u0131n makbul oldu\u011funu belirtmesi bizde de a\u011f\u0131r kokulardan uzakla\u015f\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015faretidir. Yazar\u0131n adlar\u0131n\u0131 verdi\u011fi Florami, Pompeia, Vivitz ve Safranor<\/i> Osmanl\u0131 topraklar\u0131na ilk ad\u0131m atan parf\u00fcmlerdendir. Paris’in en eski parf\u00fcm evi L.T. Piver’nin naml\u0131 parf\u00fcmleri aras\u0131nda yer alan ve i\u00e7erikleri itibariyle a\u011f\u0131r ve egzotik olan bu kokular yava\u015f yava\u015f terk edilen be\u011fenilere hitap ettikleri i\u00e7in adi olarak nitelendirilmi\u015f, alt tabakaya uygun g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015flerdir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k L.T. Piver’e g\u00f6re daha gen\u00e7 ancak onun kadar \u00fcnl\u00fc Guerlain’in parf\u00fcmlerinin tercih ediliyor olmas\u0131 Osmanl\u0131 insan\u0131n\u0131n Avrupa’dan ithal edilen her \u00fcr\u00fcne g\u00f6z\u00fc kapal\u0131 bir hayranl\u0131kla yakla\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n en g\u00fczel kan\u0131tlar\u0131ndand\u0131r. Frenk tahsili g\u00f6renlerin hafif ve sade kokular\u0131 tercih ettiklerine dair bir ba\u015fka kan\u0131t da Re\u015fat Nuri G\u00fcntekin’den gelir. Re\u015fat Nuri \u00c7al\u0131ku\u015fu roman\u0131n\u0131n kahraman\u0131 Feride i\u00e7in helyotropu uygun g\u00f6r\u00fcr ki bu koku da Guerlain’e aittir.\n
\n
<\/a>20. Y\u00fczy\u0131l’da parf\u00fcmler i\u00e7erik anlam\u0131nda da geli\u015fmeye, \u00e7e\u015fitlenmeye devam eder. Parf\u00fcm tarihinde \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an baz\u0131 kokular\u0131n Osmanl\u0131 topraklar\u0131nda da be\u011fenilerek yer edindi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Refik Halid’in bahsetti\u011fi L’Origan<\/i>, Fran\u00e7ois Coty’nin 1905 y\u0131l\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131, do\u011fal ve sentetik maddeler kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131larak \u00fcretilen ilk modern parf\u00fcmd\u00fcr. \u015eipr<\/i> ise yine Coty’nin 1917 y\u0131l\u0131nda sat\u0131\u015fa sundu\u011fu ve ayn\u0131 ad ile an\u0131lan koku ailesinin ba\u015flang\u0131c\u0131 ve referans noktas\u0131 olan \u00f6nemli bir parf\u00fcmd\u00fcr.\n
\n
Refik Halid hayret verici \u015fekilde her d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vuran, moda olan parf\u00fcmler konusunda bilgi ve fikir sahibidir. Bilindi\u011fi \u00fczere yazar\u0131n eserlerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ana temas\u0131 T\u00fcrk toplum hayat\u0131nda ya\u015fanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmd\u00fcr ve Refik Halid bu konuda parf\u00fcmleri s\u0131k s\u0131k ara\u00e7 olarak kullan\u0131r. \n
\n
Yazar parf\u00fcmleri “Son Kadeh”<\/b> adl\u0131 roman\u0131nda da konu eder. Roman\u0131n ba\u015f kahraman\u0131 Murat’\u0131n a\u011fz\u0131ndan eski zamanlar\u0131n parf\u00fcmlerinin adlar\u0131 say\u0131l\u0131rken L.T.Piver markal\u0131 kokular bir kez daha “harc\u0131\u00e2lem” olarak de\u011ferlendirilir:\n
\n
<\/a>“Eski zamanlar\u0131n, Mikado, Opoponaks, K\u00fcvir d\u00f6 r\u00fcsi, L\u00fcben, gibi parf\u00f6nlerini ve \u015fi\u015felerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc; sonra Piver markal\u0131 harc\u0131l\u00e2lem kokular yahut kibarcalar\u0131, mesela violet d\u00f6 Parm, fuan Kupe gibilerini hat\u0131rlad\u0131; arkas\u0131ndan i\u015fte suvar d\u00f6 Pari, Krep de \u015ein ve b\u00fcsb\u00fct\u00fcn yenileri, bug\u00fcnk\u00fc neslin kulland\u0131klar\u0131!”<\/i>\n
\n
Yine ayn\u0131 eserde parf\u00fcmleri sadece belli bir s\u0131n\u0131f taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nabilen \u00fcr\u00fcnler olarak niteledi\u011fi \u015fu sat\u0131rlar\u0131 \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r: \n
\n
“S\u0131rt\u0131nda uzun etekli, yeldirme bi\u00e7imi bir manto, ba\u015f\u0131nda \u00e7enesinin alt\u0131na d\u00fc\u011f\u00fcmlenmi\u015f ye\u015fil bir e\u015farp eskisi, dudaklar\u0131 belermi\u015f narin bir k\u0131z renk renk \u015fi\u015feler, kutular dizilmi\u015f \u0131triyat\u00e7\u0131 sergisi \u00f6n\u00fcnde alamayaca\u011f\u0131n\u0131 belli eden bir \u00fcrkeklikle sordu: “Ka\u00e7a bu l\u00e2vanta?”<\/i>\n
\n
“\u00dc\u00e7 Nesil \u00dc\u00e7 Hayat”<\/b>tan Osmanl\u0131 topraklar\u0131na giren ilk Avrupa kokular\u0131ndan birinin de Opopanax<\/i> oldu\u011funu \u00f6\u011freniriz. Refik Halid bu parf\u00fcm\u00fc “Makiyajl\u0131 Kad\u0131n”<\/b> adl\u0131 eserinde yer alan “G\u00fczel Kokular”<\/b> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda da konu ederek parf\u00fcm\u00fcn ad\u0131na bu kez m\u00fcztehzi bir dille de\u011finir: \n
\n
<\/a>“O zamanlar bir de “opopanax” bilirdik ki dudaklar\u0131 l\u00fczumsuzca b\u00fcz\u00fcp titreterek uzatt\u0131\u011f\u0131 ve hele “p”leri bir bir arkas\u0131na tekrarlatt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in pepelemelere elveri\u015fli, daha do\u011frusu dilveri\u015fli bir l\u00e2vanta tesiri yapard\u0131.” <\/i>\n
\n
Yazar bu yaz\u0131s\u0131nda Bat\u0131’da parf\u00fcmlere verilen isimlere dikkat \u00e7ekerken yapt\u0131\u011f\u0131 “garp memleketlerinde bir l\u00e2vanta isimleri edebiyat\u0131 vard\u0131r: bu edebiyatta lirizm, romantizm, realizm her \u00e7e\u015fit \u015fiir yer al\u0131r.” <\/i>tespiti Avrupa parf\u00fcm tarihi konusunda \u00e7al\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 k\u0131skand\u0131racak niteliktedir. \n
\n
Refik Halid “G\u00fczel Kokular”<\/b> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131nda parf\u00fcmlerin d\u00fcnyas\u0131na bir ba\u015fka boyut daha katar. Bu kez usta kalemiyle parf\u00fcmleri koku alma d\u0131\u015f\u0131ndaki duyular ile tarif eder:\n
\n
“Ben kokular\u0131n renklerini de koklar\u0131m. Baz\u0131 l\u00e2vantadan tramvay tellerinde yan\u0131p s\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc zevkle seyretti\u011fimiz elektrik mavisi bir renk yay\u0131l\u0131r. Kokuyu al\u0131nca g\u00fcne\u015fin, ay\u0131n veya herhangi bir yapma \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n rengi o maviye b\u00fcr\u00fcn\u00fcr.”<\/i>\n
\n
Yazar ilerleyen sat\u0131rlarda kokular\u0131 bu kez de tatlar ile tarif eder:\n
\n
“L\u00e2vantalarda renkten ba\u015fka tad da bulmaz m\u0131s\u0131n\u0131z? Dille dokununca duyulan tad de\u011fil, dilimize dokunmadan zevki a\u011fz\u0131m\u0131z ve dama\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kaplayan tad!.. Ben rayihalar\u0131n bazen cisimle\u015ferek bir meyva gibi a\u011fz\u0131mda eridi\u011fini duyar\u0131m. Kimisi kavun yedi\u011fim hissini, kimisi ad\u0131n\u0131 bilmedi\u011fim bir s\u0131cak \u00fclke yemi\u015finin keyfini verir.”<\/i>\n
\n
Yazar ayn\u0131 yaz\u0131da, bug\u00fcn parf\u00fcmlerin d\u00fcnyas\u0131nda kafalar\u0131 en \u00e7ok me\u015fgul eden “hangi parf\u00fcm\u00fc kullanmal\u0131y\u0131m?” sorusuna, kendine \u00f6zg\u00fc mizahi dili ile cevap verir:\n
\n
“Ayr\u0131ca sar\u0131\u015f\u0131na, esmere, kumrala uyan ve uymayan parf\u00f6nler oldu\u011fu gibi benim incelemelerime g\u00f6re zay\u0131f\u0131 \u015fi\u015fman, k\u0131sa boyluyu uzun yapanlar\u0131 da g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hatta daha ileriye varaca\u011f\u0131m: Parf\u00f6n bir dulu bazen bakireye, bir k\u0131z\u0131 ise d\u00f6rt kocadan arta kalm\u0131\u015fa benzetebilir.”<\/i>\n
\n
“G\u00fczel Kokular”<\/b> \u00fc\u00e7 bu\u00e7uk sayfal\u0131k k\u0131sa bir yaz\u0131d\u0131r. Ancak zengin ve renkli i\u00e7eri\u011fi ile parf\u00fcmlerin d\u00fcnyas\u0131na yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yolculuk uzundur. Ve bu yolculu\u011fun sonunda okurda sayfalarca metin okumu\u015f\u00e7as\u0131na doygunluk yarat\u0131r.\n
\n
<\/a>Refik Halid, ba\u015fta “\u00dc\u00e7 Nesil \u00dc\u00e7 Hayat”<\/b> eseri olmak \u00fczere Avrupa k\u00f6kenli parf\u00fcmler ile ilgili verdi\u011fi k\u0131sa da olsa paha bi\u00e7ilmez bilgiler ve tespitleri ile Osmanl\u0131 insan\u0131n\u0131n koku be\u011fenileri konusundaki s\u0131r perdesini yaln\u0131z aralamakla kalmaz \u00f6nemli bir bo\u015flu\u011fu da doldurur. Verdi\u011fi bilgiler sadece bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan de\u011fil Avrupa parf\u00fcm tarihi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in de kayda de\u011ferdir. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, Avrupal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n hi\u00e7 de\u011finmedikleri bir \u015feyi yaparak, bug\u00fcn bile hala toz kondurulmayan k\u00fclt parf\u00fcmleri tarafs\u0131z bir g\u00f6z ve cesur bir dil ile \u00fcstelik \u00fcretildikleri d\u00f6nemde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak de\u011ferlendirebilmi\u015f ve do\u011fru yarg\u0131lara varabilmi\u015ftir. Onun bu cesareti ve konuya olan hakimiyeti, Osmanl\u0131 ve Do\u011fu koku k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olduk\u00e7a k\u00f6kl\u00fc ve incelikli oldu\u011funun en g\u00fczel kan\u0131t\u0131 olarak de\u011ferlendirilmelidir.\n
\n
(*) Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Avrupa’dan ithal edilen parf\u00fcmlere l\u00e2vanta ad\u0131 verilmi\u015ftir ve uzun bir s\u00fcre bu ad kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/i><\/p>\n

Related Images:<\/h3>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Osmanl\u0131 k\u00fclt\u00fcr tarihi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda yaz\u0131l\u0131 kaynak eksikli\u011fi bir\u00e7ok alanda oldu\u011fu gibi g\u00fcndelik hayatta g\u00fczel kokular\u0131n ya da daha ileriki d\u00f6nemlerde parf\u00fcmlerin kullan\u0131m\u0131 konusunda da kendini […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64838"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64838"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64838\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64838"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64838"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64838"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}