{"id":64749,"date":"2015-12-23T00:00:00","date_gmt":"2015-12-23T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/?p=64749"},"modified":"2015-12-23T00:00:00","modified_gmt":"2015-12-23T00:00:00","slug":"bosna-hersekte-yasanan-soykirim-unutulmaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/2015\/12\/23\/bosna-hersekte-yasanan-soykirim-unutulmaz\/","title":{"rendered":"Bosna Hersek’te ya\u015fanan soyk\u0131r\u0131m unutulmaz"},"content":{"rendered":"Bosna Hersek’te yeni bir toplu mezar daha bulundu\u011funa ili\u015fkin haberler yay\u0131mland\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz hafta sonu. Bosna Hersek’in kuzey do\u011fusundaki Kozluk \u015fehrinin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcnde bulunan yeni toplu mezarda, sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen 50 ki\u015finin cesedine ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131. Avrupa’n\u0131n ortas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir soyk\u0131r\u0131m ya\u015fayan Bosna Hersek’te sava\u015f\u0131n \u00fcst\u00fcnden 20 y\u0131l ge\u00e7mesine kar\u015f\u0131n hala ma\u011faralardan, \u015fehir \u00e7\u00f6pl\u00fcklerinden, g\u00f6llerden, nehirlerden, kanyonlardan, madenlerden akla gelebilecek her yerden toplu mezarl\u0131klar ve kimli\u011fini yitirmi\u015f cesetler \u00e7\u0131kmaya devam ediyor. \r
\r
<\/a>Bosna Hersek Fahri Ba\u015fkonsolosu Ahmet Kemal Baysak’\u0131n deste\u011fiyle Kay\u0131p Ki\u015filer Enstit\u00fcs\u00fc ve Tuzla’daki DNA Merkezi’nin ba\u015fkan\u0131 Amor Ma\u015fovi\u00e7’le bulu\u015fup, Sarajevo’da yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6yle\u015finin ilk b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ge\u00e7en hafta payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131k. S\u00f6yle\u015fimiz s\u0131ras\u0131nda bize kat\u0131lan T\u00fcrkiye Bosna Hersek K\u00fclt\u00fcr Dernekleri Federasyonu (TBHKDF) Ba\u015fkan\u0131 Zekai Er\u015fan ve TBHKDF \u00d6nceki D\u00f6nem Ba\u015fkan\u0131 ve \u015fimdiki Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Cemal \u015eenel, \u00c7akmakl\u0131 Bosna Hersek K\u00fclt\u00fcr ve Dayan\u0131\u015fma Derne\u011fi Ba\u015fkan\u0131 \u00d6mer Bar\u0131\u015f, Alia\u011fa’dan \u0130lknur ve Murat K\u00f6se \u00e7ifti, Muhamed Muyki\u00e7’in yans\u0131tt\u0131klar\u0131 ve Ma\u015fovi\u00e7’in anlatt\u0131klar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klar\u0131n\u0131 ve \u00fcz\u00fcnt\u00fclerini gizleyemiyor.\r
\r
<\/a>200 bin ki\u015finin ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fi sava\u015fta 32 bin ki\u015finin kay\u0131tlara “kay\u0131p” olarak ge\u00e7ti\u011fini, ya\u015fananlar\u0131n bir soyk\u0131r\u0131m oldu\u011funu anlatm\u0131\u015ft\u0131 Ma\u015fovi\u00e7. “Bize \u00f6yle geliyor ki, art\u0131k toprak bile bu ac\u0131lar\u0131 kabul etmek istemiyor ve bize yard\u0131m ediyor” diyen Avukat Amor Ma\u015fovi\u00e7, bu mezarl\u0131klar\u0131n yerini kimi zaman \u00f6lmek \u00fczere olan bir S\u0131rp’tan ya da ac\u0131n\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fc ta\u015f\u0131yamayan insanlardan \u00f6\u011frendiklerini, ama bunun say\u0131s\u0131n\u0131n bir elin parmaklar\u0131n\u0131 ge\u00e7meyecek kadar az oldu\u011funu belirtiyor. Bir yanda toplu mezarl\u0131klar\u0131 bulup, yap\u0131lan DNA testleriyle kay\u0131plara kimlik kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \u00f6te yandan “Tek amac\u0131m\u0131z ya\u015fananlar\u0131n bir soyk\u0131r\u0131m oldu\u011funu kan\u0131tlamak” diyen Ma\u015fovi\u00e7 “Bunlar\u0131 anlatal\u0131m ki, yeni nesiller ya\u015fanan bu ac\u0131lar\u0131 \u00f6\u011frensin, bu ac\u0131lar unutulmas\u0131n ve bir daha ya\u015fanmas\u0131n” diyor. \r
\r
Su\u00e7u k\u00fc\u00e7\u00fcltmek i\u00e7in mezarlar\u0131 b\u00f6ld\u00fcler <\/b>\r
\r
<\/a>20 y\u0131l \u00f6nce Bosna Hersek’te ya\u015fanan ac\u0131 dolu sava\u015fta ya\u015fam\u0131n\u0131 yitiren 200 bin ki\u015finin yan\u0131nda 1600 cami ve onlarca kilise de y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f. Bug\u00fcn Sarajevo’ya gitti\u011finizde hala binalardaki kur\u015fun izlerini g\u00f6rebiliyorsunuz. Kimi yerlerde ise yerel halk\u0131n \u00e7abas\u0131yla a\u00e7\u0131lan foto\u011fraf sergileri bulunuyor. Bunlar sergilenirken hi\u00e7 kimse “kindar bir nesil” yeti\u015ftirmeyi ama\u00e7lam\u0131yor. Tek dertleri “unutmamak, unutturmamak” ve bu ac\u0131lar\u0131n bir daha ya\u015fanmamas\u0131 i\u00e7in temkinli olmak. \r
\r
“2015 y\u0131l\u0131n\u0131 dahil etti\u011finizde \u00fclkede bulunan toplu mezarl\u0131k say\u0131s\u0131 800” diyen Amor Ma\u015fovi\u00e7, 32 bin 152 ki\u015finin kay\u0131tlara “kay\u0131p” ge\u00e7ti\u011fi sava\u015f\u0131n hala resmi anlamda “soyk\u0131r\u0131m” kabul edilmemi\u015f olmas\u0131na inanam\u0131yor. 1995 y\u0131l\u0131nda cesetlerin toplu mezara kep\u00e7elerle g\u00f6m\u00fcl\u00fcrken Amerikan uydusu taraf\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendi\u011fini anlatan Ma\u015fovi\u00e7, kimi toplu mezarda 1200, kimisinde 200 ki\u015fiyi bulduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor ve \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor s\u00f6zlerini:\r
\r
<\/a>“Uydudan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclendiklerini anlayan S\u0131rplar toplu mezarlardaki cesetleri farkl\u0131 farkl\u0131 yerlere ta\u015f\u0131d\u0131lar. Mezarlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fclterek su\u00e7lar\u0131n\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcltmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. \u00d6rne\u011fin 22 ya\u015f\u0131nda bir gencin v\u00fccut par\u00e7alar\u0131n\u0131 tam be\u015f farkl\u0131 yerde bulduk. \u0130lk g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerde onun sadece bir bacak kemi\u011fine ula\u015f\u0131rken di\u011fer v\u00fccut par\u00e7alar\u0131 d\u00f6rt farkl\u0131 yerde \u00e7\u0131kt\u0131. Her insan\u0131n v\u00fccudunda 207 kemik bulunuyor. Allah bilir geri kalan kemikler ka\u00e7 yerde. \u0130lk kemik par\u00e7as\u0131n\u0131 buldu\u011fumuz yerle son buldu\u011fumuz toplu mezar aras\u0131ndaki mesafe toplam 32 kilometre. Bu insanl\u0131k tarihinde g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir vah\u015fet.” \r
\r
Ger\u00e7ekten ya\u015fand\u0131 m\u0131 bunlar?<\/b>\r
\r
<\/a>Gen\u00e7lerin ya\u015fanan sava\u015fa ili\u015fkin alg\u0131lar\u0131n\u0131 sordu\u011fumda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir yan\u0131t veriyor Amor Ma\u015fovi\u00e7: “Asl\u0131nda gen\u00e7lerden bahsetmeyelim, sava\u015f\u0131 ya\u015fayan insanlar bile fark\u0131nda de\u011fil. Bazen insanlar hala ‘Ger\u00e7ekten o b\u00f6lgelerde b\u00f6yle genocid ya\u015fand\u0131 m\u0131, ger\u00e7ekten S\u0131rplar bu kadar kalpsiz olabilir mi?’ diyorlar. Biz de, sanki korku i\u00e7inde fark\u0131nda de\u011fildik. Sava\u015f bize ne getirdi ne g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, biz de bazen inanmak istemiyoruz.”\r
\r
Sava\u015f\u0131 unutman\u0131n, sava\u015fta ya\u015fananlar kadar ac\u0131 oldu\u011funu vurgulayan Amor Ma\u015fovi\u00e7, “Gen\u00e7lerin sava\u015fta ger\u00e7ekten neler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenme f\u0131rsatlar\u0131 yok. Bug\u00fcn en b\u00fcy\u00fck sorunlar\u0131m\u0131zdan biri bu. Ni\u00e7in? \u00c7\u00fcnk\u00fc bu soyk\u0131r\u0131m\u0131 simgeleyen e\u011fitim yok. E\u011fer bir \u00e7ocuk ilkokulu ya da liseyi bitirdi\u011fnide hala Pota\u00e7ari’ye, Srebrenica’ya gitmiyorsa bu yanl\u0131\u015f” diye konu\u015fuyor. Ya\u015fananlar\u0131n bir ger\u00e7ek oldu\u011funu ve gen\u00e7lerin bunlar\u0131 g\u00f6rmezse nas\u0131l \u00f6\u011frenece\u011fini sorguluyor Ma\u015fovi\u00e7.\r
\r
<\/a>Devletin ya\u015fananlar\u0131 anlatan bir m\u00fcze a\u00e7mamas\u0131na tepki g\u00f6steren Amor Ma\u015fovi\u00e7, soyk\u0131r\u0131mla ilgili sadece iki yer oldu\u011funu dile getiriyor. Pota\u00e7ari An\u0131t Mezarl\u0131\u011f\u0131’ndaki m\u00fczenin yan\u0131 s\u0131ra foto\u011fraf sanat\u00e7\u0131s\u0131 Tar\u0131k Samarah’\u0131n Sarajevo Ba\u015f\u00e7ar\u015f\u0131’daki “Galerija 11\/07\/95 Srebrenica Exhibition” adl\u0131 s\u00fcrekli sergisinin \u00f6nemine dikkat \u00e7ekiyor. Toplu mezarlardan \u00e7\u0131kan objelerin bir m\u00fczede yer almas\u0131n\u0131 \u00e7ok istediklerini s\u00f6yleyen Amor Ma\u015fovi\u00e7, “Asl\u0131nda b\u00f6yle bir projemiz var kafam\u0131zda. Ama ger\u00e7ekle\u015ftiremiyoruz. Bazen siyasi nedenlerle bazen m\u00fczenin ba\u015f\u0131nda kim olaca\u011f\u0131n\u0131n belli olmamas\u0131ndan. Bu problemi ya\u015farken bulduklar\u0131m\u0131z da ya kayboluyor ya \u00e7al\u0131n\u0131yor, yok oluyor” diye \u00f6zetliyor durumu.\r
\r
Bug\u00fcn Bosna Hersek’in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sava\u015fa ait tarihin yaz\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131, ama kitaplarda genocidin nas\u0131l yer alaca\u011f\u0131n\u0131n bilinmedi\u011fini dile getiren Ma\u015fovi\u00e7, y\u00fcz\u00fcnde h\u00fcz\u00fcn, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor: \r
\r
<\/a>“Bazen bizim insanlar\u0131m\u0131z Bosna Hersek’te ger\u00e7ekten b\u00f6yle bir\u015fey ya\u015fan\u0131p ya\u015fanmad\u0131\u011f\u0131na inanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bir olay anlatay\u0131m. Bir profes\u00f6r\u00fcm\u00fcz var. 20 senedir Bosna Hersek’te bir soyk\u0131r\u0131m ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, televizyonda programlara \u00e7\u0131k\u0131yor, belgeler sunuyor. Fakat onun arkada\u015flar\u0131 meslekta\u015flar\u0131 art\u0131k onunla dalga ge\u00e7meye ba\u015fl\u0131yorlar. Ona ‘Prof. Genocid’ ismini tak\u0131yorlar. Akademik toplumda insanlar b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsa biz gen\u00e7lerimizden ne bekleyebiliriz?”\r
\r
Bo\u015fnaklar’\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerler azal\u0131yor<\/b>\r
\r
<\/a>Ma\u015fovi\u00e7, s\u00f6yle\u015fimizin sonunda Bo\u015fnaklar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerlerin giderek azald\u0131\u011f\u0131na, insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikle S\u0131rp b\u00f6lgesindeki yerlere tekrar d\u00f6nmedi\u011fine dikkat \u00e7ekiyor. “Asl\u0131nda genocid kelimesinin televizyonlarda, kitaplarda, makalelerde ya da gazetelerde ne kadar tekrarlanaca\u011f\u0131 o kadar \u00f6nemli de\u011fil. Benim i\u00e7in daha \u00f6nemli olan gelecek nesillerimiz, geleceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar m\u0131? Tekrar bir genocidi ya\u015famamak i\u00e7in \u015fu an ne yap\u0131yoruz?” diye soruyor Ma\u015fovi\u00e7. “Ge\u00e7mi\u015fe bak\u0131nca, dedelerimizin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 var g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz. ?Bu sava\u015f bir daha ya\u015fanmaz, biz birlik i\u00e7indeyiz? diye d\u00fc\u015f\u00fcnmemek laz\u0131m. B\u00f6yle davranmaya devam edersek belki 20 – 30 sene sonra yeni bir genocid ya\u015far\u0131z” diye kayg\u0131lar\u0131n\u0131 dile getiriyor.\r
\r
Bosna Hersek’te ac\u0131y\u0131 anlatanlar\u0131 dinleyip bunlar\u0131 kaleme ald\u0131\u011f\u0131m her yaz\u0131 sanki biraz eksik kal\u0131yor. Ma\u015fovi\u00e7’le vedala\u015f\u0131rken topra\u011f\u0131 kazd\u0131\u011f\u0131nda art\u0131k yeni cesetler de\u011fil g\u00fczel \u00e7i\u00e7ekler bulmas\u0131n\u0131 diliyorum.\r
\r
Baz\u0131 kay\u0131plar bulunamaz <\/b>\r
\r
<\/a>Kay\u0131p Ki\u015filer Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn g\u00f6revi \u00e7ok a\u011f\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar bu enstit\u00fcden gelecek yan\u0131tla 20 y\u0131ld\u0131r haber bekledikleri yak\u0131nlar\u0131n\u0131n art\u0131k bir mezar\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 bilip biraz olsun rahatl\u0131yorlar. Bug\u00fcne kadar kay\u0131p stat\u00fcs\u00fcndeki insanlar\u0131n \u00e7o\u011fu bulunmu\u015f olsa da, baz\u0131 insanlar\u0131n ne yaz\u0131k ki hi\u00e7bir \u015fekilde bulunamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlat\u0131yor Ma\u015fovi\u00e7. “Son kay\u0131p bulununca enstit\u00fc kapan\u0131r m\u0131?” dedi\u011fimde Ma\u015fovi\u00e7’in verdi\u011fi yan\u0131t \u00fcz\u00fcnt\u00fcm\u00fcz\u00fc daha da artt\u0131r\u0131yor:\r
\r
“Kay\u0131plar hi\u00e7bir zaman tam olarak bulunamaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc yak\u0131lanlar var, herkesin \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, geride kimsenin kalmad\u0131\u011f\u0131 aileler var. Onlar\u0131 bulma \u015fans\u0131m\u0131z yok. Yak\u0131n zamanda kay\u0131plar\u0131 bulmak ad\u0131na bir projemiz var. Kay\u0131plar\u0131n y\u0131llar \u00f6nce \u00f6len akrabalar\u0131n\u0131n mezarlar\u0131ndan doku \u00f6rnekleri al\u0131p DNA analizi yapmay\u0131 planl\u0131yoruz. Hen\u00fcz ba\u015flamad\u0131k bu projeye. Sorunuza verece\u011fim yan\u0131t, enstit\u00fc i\u015flevi bug\u00fcnk\u00fc gibi olmasa da hep a\u00e7\u0131k kalacakt\u0131r.”\r
\r
“Mavi kelebekler” bir mit<\/b>\r
\r
Amor Ma\u015fovi\u00e7’e TRT taraf\u0131ndan ayn\u0131 adla bir dizisi de \u00e7ekilen, toplu mezarlar\u0131n \u00fcst\u00fcnde \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131 ve mezarlar\u0131n yerini i\u015faret etti\u011fi anlat\u0131lan “Mavi kelebekler” konusunu soruyorum. Ma\u015fovi\u00e7, “Mavi kelebekler bir mit. Bunu Kanadal\u0131 ya da Amerikal\u0131 bir yazar kitab\u0131nda yazm\u0131\u015f. Ben 23 y\u0131ld\u0131r bu i\u015fin i\u00e7indeyim. Hi\u00e7 bir toplu mezarda mavi kelebek g\u00f6rmedim” diyor.

Related Images:<\/h3>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bosna Hersek’te yeni bir toplu mezar daha bulundu\u011funa ili\u015fkin haberler yay\u0131mland\u0131 ge\u00e7ti\u011fimiz hafta sonu. Bosna Hersek’in kuzey do\u011fusundaki Kozluk \u015fehrinin \u00e7\u00f6pl\u00fc\u011f\u00fcnde bulunan yeni toplu mezarda, […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64749"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=64749"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/64749\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=64749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=64749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=64749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}