![\"\"](\"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/2022-02-20-yu-karantina.jpg\")
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\nKarantina, 1885 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir\u2019de muhtarl\u0131k te\u015fkil\u00e2t\u0131 kurulmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u201c\u0130zmir Karantinas\u0131\u201d ad\u0131yla var olan mahallelerden birisidir. 1891 y\u0131l\u0131nda 517 evin oldu\u011funu bildi\u011fimiz Karantina, n\u00fcfusun artmas\u0131yla \u00f6nceleri Karantina \u0130sl\u00e2m ve Karantina Rum adlar\u0131yla; Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda ise Birinci Karantina ve \u0130kinci Karantina adlar\u0131yla iki b\u00fcy\u00fck mahalleye ayr\u0131l\u0131r. \u0130zmir merkezinde sokaklar\u0131n numaraland\u0131r\u0131lmas\u0131 uygulamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda 221. ile 265. sokaklar aras\u0131ndaki b\u00f6lgeyi kapsayan \u0130kinci Karantina\u2019n\u0131n ad\u0131, \u0130zmir Belediye Meclisi\u2019nin 11 \u015eubat 1937 tarihli toplant\u0131s\u0131nda al\u0131nan kararla Murat Reis olarak de\u011fi\u015ftirilir. Birinci Karantina ise Mithatpa\u015fa olur.<\/p>\n\n\n\n
Semte ad\u0131n\u0131 veren \u201cKarantina\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc asl\u0131 \u0130talyanca \u201cQuarantina\u201ddan gelmektedir. \u00d6zellikle Orta \u00c7a\u011f\u2019da s\u0131k g\u00f6r\u00fclen salg\u0131n hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 baz\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar aras\u0131nda en s\u0131k g\u00f6r\u00fclen uygulamalardan biri de \u201cKapal\u0131 bir yerde, yedi g\u00fcn boyunca g\u00f6zetimde tutmak\u201dt\u0131r. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz salg\u0131n hastal\u0131k d\u00f6nemlerinde \u015fehirleri silahl\u0131 muhaf\u0131zlar korumu\u015f, giri\u015fler \u00e7\u0131k\u0131\u015flar kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konudaki en \u00f6nemli uygulama 1349 y\u0131l\u0131nda Venedik\u2019te g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu uygulamada Venedik a\u00e7\u0131klar\u0131na gelen gemiler k\u0131rk g\u00fcn bekletilmeye ba\u015flar. Bu nedenle de uygulama bu ad\u0131 k\u0131rk say\u0131s\u0131ndan al\u0131r. \u0130lk karantina merkezi de 1423 y\u0131l\u0131nda yine Venedik’te, \u201cLazaretto\u201d ad\u0131yla kurulur.<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6lgedeki yerle\u015fme geli\u015fti\u011finde e\u011fitim kurumlar\u0131 da g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flan\u0131r. Bunlardan biri Hamidiye Mektebi di\u011feri ise Tramvay Caddesi \u00fczerinde 1911 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f olan \u0130ttihat ve Terakki Mektebi’dir. Ancak uzun soluklu olmayan bu okullar yan\u0131 s\u0131ra as\u0131l s\u00f6z edece\u011fimiz e\u011fitim kurumu b\u00f6lgenin en \u00f6nemli yap\u0131s\u0131na da sahip olan “Islahhane” ve m\u00fcthi\u015f ser\u00fcvenidir. Bu de\u011ferli okulun o kadar renkli ve ilgin\u00e7 bir ge\u00e7mi\u015fi vard\u0131r ki, bunlardan s\u00f6z ederken farkl\u0131 alanlarda ki\u015fi ve kurumlara da yer verilecektir. Ancak \u00f6ncelikle “Islahhane”nin ne oldu\u011fundan s\u00f6z etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n
Islahhaneler, Osmanl\u0131 devletinin \u00e7a\u011fda\u015fla\u015fma ya da Bat\u0131’ya ayak uydurma \u00e7abalar\u0131 i\u00e7inde, tek d\u00fcze olarak nitelendirebilece\u011fimiz okullar yerine, birka\u00e7 i\u015flevi birden yerine getirmeyi hedefleyen e\u011fitim kurumlar\u0131d\u0131r. \u00d6ncelikli hedefi de, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f s\u00fcreci ya\u015famakta olan \u00fclkede, Osmanl\u0131 topraklar\u0131na yap\u0131lan g\u00f6\u00e7lerden ma\u011fdur olmu\u015f 5\/6 ya\u015f ile 12\/13 ya\u015f aras\u0131 yoksul ve kimsesiz \u00e7ocuklar\u0131n, sokaklardan al\u0131narak, devlet kontrol\u00fcnde ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ortamda hayata kazand\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131d\u0131r. Bu sosyal \u00e7aban\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00fclkenin kalk\u0131nmas\u0131na da bir katk\u0131 olarak planlanan bu yap\u0131da, \u00f6\u011frencilere verilen temel e\u011fitim ile birlikte bir meslek sahibi olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla kundurac\u0131l\u0131k, terzilik, marangozluk, dericilik, sepet\u00e7ilik gibi g\u00fcn\u00fcn ge\u00e7erli meslekleri de kalfal\u0131k d\u00fczeyinde \u00f6\u011fretilmektedir. \u00d6te yandan bu \u0131slahhanelere kabul edilen \u00e7ocuklar aras\u0131nda belli oranda bulunan, su\u00e7 i\u015flemi\u015f olanlar da yeniden topluma yararl\u0131 bir birey olarak kazand\u0131r\u0131l\u0131rken, say\u0131s\u0131 fazla olmasa da hem \u00f6\u011frencilerin hem de \u00f6\u011fretmenlerin M\u00fcsl\u00fcman ve gayri M\u00fcslimlerden karma olmas\u0131, konuya ayr\u0131 bir anlam katmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Baba taraf\u0131ndan dedesi Selanik Islahhanesi’nden “Kundurac\u0131l\u0131k” ve “Bat\u0131 M\u00fczi\u011fi Kl\u00e2rinet”; k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flunun ise \u0130zmir Mithatpa\u015fa End\u00fcstri ve Meslek Lisesi “Bili\u015fim Teknolojisi” b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden mezun olmu\u015f ve de bu nedenlerle, Karantina’daki bu kurumun hayat i\u00e7indeki cazibesinden hi\u00e7bir zaman uzak duramam\u0131\u015f bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olarak, g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bilgileri payla\u015fmak da bir bor\u00e7 ve g\u00f6revdir.<\/p>\n\n\n\n
<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\nOsmanl\u0131 devletindeki ilk alt\u0131 Islahhane’nin kurulu\u015funda kar\u015f\u0131m\u0131za hep ayn\u0131 isim \u00e7\u0131kar: Midhat Pa\u015fa. Peki, kimdir bu Midhat Pa\u015fa?<\/p>\n\n\n\n
As\u0131l ad\u0131 Ahmed \u015eefik olan de\u011ferli devlet adam\u0131 Midhat Pa\u015fa 1822 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul\u2019da do\u011far. Babas\u0131, Evkaf Nez\u00e2reti memurlar\u0131ndan Rus\u00e7uklu Hac\u0131 H\u00e2f\u0131z Mehmed E\u015fref Efendi\u2019dir. Midhat Pa\u015fa’n\u0131n olduk\u00e7a ayr\u0131nt\u0131l\u0131 ve uzun olan hayat \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 ilgilendiren b\u00f6l\u00fcm\u00fc 1880 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131nda, iki bu\u00e7uk y\u0131ld\u0131r bu g\u00f6revi y\u00fcr\u00fcten Ayd\u0131n Valisi Ahmed Hamdi Pa\u015fa’n\u0131n yerine \u0130zmir’e gelmesidir.<\/p>\n\n\n\n
Pa\u015fa, \u0130zmir’e geldi\u011finde adeta harabeye d\u00f6nm\u00fc\u015f bir \u015fehirle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. 29 Temmuz 1880 g\u00fcn\u00fc meydana gelen olduk\u00e7a \u015fiddetli bir deprem, \u0130zmir\u2019de b\u00fcy\u00fck zarara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada \u00f6zellikle Rum e\u015fkiy\u00e2n\u0131n ya\u011fma ve soygun olaylar\u0131 alm\u0131\u015f y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Midhat Pa\u015fa g\u00f6reve ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131n ikinci g\u00fcn\u00fc kendisine sunulan bir belgeyi okuyunca adeta \u00e7\u0131lg\u0131na d\u00f6ner: “Her kim, gece soka\u011fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda \u00fczerinde en az on mecidiye ak\u00e7e ya da g\u00fcm\u00fc\u015f ve alt\u0131n saat benzeri \u015fey bulundurmaz ise, soyulduktan sonra hakaret edilecek ve d\u00f6v\u00fclecektir.” Hemen harekete ge\u00e7en Pa\u015fa, yaln\u0131zca meydanda haydut ast\u0131rtmakla kalmaz, k\u0131sa zaman i\u00e7inde \u0130zmir\u2019de polis ve jandarma te\u015fkil\u00e2t\u0131n\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 da sa\u011flar. Bu geli\u015fmelerden ve \u015fehrin asayi\u015finden memnun olan az\u0131nl\u0131k topluluklar\u0131 da bu memnuniyetlerini h\u00fck\u00fcmete yaz\u0131 ile bildirir. (BOA. Y\u0131ld\u0131z. Me\u015fihat Dairesi Maruzat\u0131. \/ 1 – 33. 30 Mart 1881)<\/em><\/p>\n\n\n\n Midhat Pa\u015fa, \u0130zmir\u2019in imar\u0131 i\u00e7in de olduk\u00e7a \u00e7aba harcar. O y\u0131llarda bir tek cadde bulunmayan \u015fehirde, i\u00e7 Ege\u2019den demiryolu ile Basmane\u2019ye getirilen tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ve di\u011fer ticari e\u015fya R\u0131ht\u0131m\u2019da bulunan gemilere \u00e7ok dar sokaklardan, \u00fcstelik e\u015fek ya da develerle ta\u015f\u0131nmaktad\u0131r. Bu nedenle ilki Basmane Gar\u0131\u2019ndan K\u0131\u015fla\u2019ya; ikincisi de K\u0131\u015fla\u2019dan G\u00f6ztepe\u2019ye iki b\u00fcy\u00fck caddenin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 \u0130stanbul\u2019a kabul ettirir. Bab-\u0131 \u00c2li \u00e7ok ge\u00e7meden bu i\u015ften vazge\u00e7erse de Midhat Pa\u015fa, G\u00f6ztepe\u2019ye giden yolun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r bile.<\/p>\n\n\n\n Bu arada bir Frans\u0131z \u015firketi taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kordon ad\u0131yla an\u0131lan \u0130zmir R\u0131ht\u0131m\u0131, Pasaport iskelesi civar\u0131ndaki bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc d\u0131\u015f\u0131nda 1876 y\u0131l\u0131nda tamamlan\u0131r. Yap\u0131mc\u0131 \u015firket, doldurularak kazan\u0131lan arsalar\u0131 par\u00e7a par\u00e7a satmaktad\u0131r. Midhat Pa\u015fa bu sat\u0131\u015f i\u015fiyle ilgilenir ve sonraki y\u0131llarda b\u00fcy\u00fck de\u011fer kazanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc arsalar\u0131n T\u00fcrk t\u00fcccarlar taraf\u0131ndan da sat\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 ister. Ancak \u00f6nerisi bekledi\u011fi ilgiyi g\u00f6rmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk t\u00fcccarlar o d\u00f6nemlerde in\u015faat yat\u0131r\u0131mlar\u0131na fazla \u00f6nem vermemekte, \u00fcstelik s\u00f6z konusu alan\u0131n de\u011fer kazanaca\u011f\u0131n\u0131 da kabul etmemektedirler. Midhat Pa\u015fa bu yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in \u015fehrin \u00f6nde gelen zenginlerini makam\u0131na davet ederek konu\u015fur. T\u00fcrk t\u00fcccarlara \u00f6rnek olmak i\u00e7in de k\u0131sa bir zaman sonra arsalardan birini kendisi sat\u0131n al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ancak Midhat Pa\u015fa’n\u0131n arsaya b\u00fcy\u00fck bir yap\u0131 konduracak kadar paras\u0131 yoktur, ayr\u0131ca ba\u015f\u0131 \u0130stanbul\u2019la iyice derttedir. Nitekim 17 May\u0131s 1881 gecesi “Padi\u015fah Abd\u00fclaziz\u2019in \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesinden sorumlu oldu\u011fu” gerek\u00e7esiyle tutuklanmak istenen Midhat Pa\u015fa verdi\u011fi ani bir kararla Frans\u0131z Konsoloslu\u011fu’na s\u0131\u011f\u0131n\u0131r. Daha sonra zaman\u0131n Adliye Naz\u0131r\u0131 \u0130zmir\u2019e gelerek Pa\u015fa\u2019y\u0131 konsolosluk binas\u0131ndan alarak \u0130stanbul\u2019a g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ve Pa\u015fa yarg\u0131lanma sonras\u0131 Taif’e s\u00fcrg\u00fcn g\u00f6nderilip \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. (“Sultan Abd\u00fclaziz’in hal’i ve \u00f6l\u00fcm\u00fcnden mesul tutulan Midhat Pa\u015fa ve r\u00fcfekas\u0131n\u0131n muhakemeye \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131.” (BOA. Y\u0131ld\u0131z. Tahrirat-\u0131 Ecnebiyye ve Mabeyn M\u00fctercimli\u011fi. \/ 4 – 24. 3 Haziran 1881 – “Midhat Pa\u015fa’n\u0131n \u0130zmir’de Frans\u0131z Konsoloslu\u011fu’na s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131yla ilgili baz\u0131 muhaberat evrak\u0131.” (BOA. Y\u0131ld\u0131z. Esas Evrak\u0131. \/ 18 – 51. Belge Tarihi: H- 17 Cemazeyilahir 1298 – 17 May\u0131s 1881 ve “Midhat Pa\u015fa’n\u0131n vefat\u0131 hakk\u0131nda muhafaza memurlar\u0131n\u0131n ve tabur zab\u0131tan\u0131n\u0131n Taif’ten g\u00f6nderdikleri jurnaller.” (BOA. Y\u0131ld\u0131z. Esas Evrak\u0131. \/ 16 – 36. 13 May\u0131s 1884)<\/em><\/p>\n\n\n\n Pa\u015fa\u2019n\u0131n “\u0130zmir\u2019de s\u00fcrg\u00fcn”e mahk\u00fbm edilen ailesi vali kona\u011f\u0131ndan kovulurcas\u0131na \u00e7\u0131kart\u0131l\u0131r ve e\u015fyalar\u0131 pencerelerden at\u0131l\u0131r. E\u015fleri, \u00e7ocuklar\u0131 ve yard\u0131mc\u0131lar\u0131 peri\u015fan olur. Kendilerine bir ev buluncaya kadar \u00e7ad\u0131rda ya\u015famak zorunda kal\u0131rlar. Midhat Pa\u015fa\u2019n\u0131n arsas\u0131 uzun y\u0131llar \u00fczerinde kurulan baraka benzeri k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131larla kullan\u0131l\u0131r. Ancak 1908 y\u0131l\u0131nda Me\u015frutiyet\u2019in il\u00e2n\u0131ndan sonra yabanc\u0131 bir \u015firket g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki “yap, i\u015flet, devret” y\u00f6ntemi gibi bir sistemle arsaya talip olur ve “Yirmi be\u015f y\u0131l kulland\u0131ktan sonra aileye devretmek” ko\u015fulu ile Pa\u015fa\u2019n\u0131n arsas\u0131na bina yapmak i\u00e7in ruhsat al\u0131r ve “Midhat Pa\u015fa Ferhanesi”ni in\u015fa eder. “Ferhane” ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle “berhane”; ortas\u0131ndaki avlunun iki yan\u0131nda \u00e7ok say\u0131da d\u00fckk\u00e2n bulunan b\u00fcy\u00fck binalara denmektedir ve \u0130zmir\u2019de bunlardan \u00e7ok say\u0131da vard\u0131r. Midhat Pa\u015fa\u2019n\u0131n e\u015fi Naime Han\u0131m \u0130zmir\u2019in i\u015fgalinden bir y\u0131l \u00f6nce vefat eder ve s\u00f6z konusu bina da 1922\u2019deki b\u00fcy\u00fck yang\u0131nda tamamen yanarak tarihe kar\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Midhat Pa\u015fa’n\u0131n sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 R\u0131ht\u0131m’daki s\u00f6z konusu arsa; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Pasaport iskelesine giri\u015f kap\u0131s\u0131 ve Kantar Karakolu’nun da bulundu\u011fu, mendirek \u00fczerindeki yap\u0131n\u0131n tam kar\u015f\u0131s\u0131na denk gelmektedir. R\u0131ht\u0131m’a bakan cephe geni\u015fli\u011fi 8.77 metre ve Cumhuriyet Bulvar\u0131’na bakan cephe geni\u015fli\u011fi 8.60 metre olan arsan\u0131n iki yol aras\u0131ndaki derinli\u011fi g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki kenarda 41 metreyken kuzeydo\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki kenarda ise 41.90 m. uzunluktad\u0131r. Yakla\u015f\u0131k 365 metrekare geni\u015flikteki arsa g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrk Telekom binas\u0131n\u0131n kaplad\u0131\u011f\u0131 alan i\u00e7inde kalm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6z konusu arsan\u0131n T\u00fcrk Telekom’dan \u00f6nce alan\u0131n sahibi olan PTT’nin m\u00fclkiyetine nas\u0131l ge\u00e7ti\u011fi ise ilgin\u00e7 bir konudur.<\/p>\n\n\n\n \u0130zmir’de Midhat Pa\u015fa’n\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan tarihi okulun \u00f6yk\u00fcs\u00fcne gelince; \u00f6nceleri \u201cIslahhane\u201d ad\u0131yla kurulan, sonralar\u0131 \u201cSanayi Mektebi\u201d olarak an\u0131lan bu okullar\u0131n ilki Midhat Pa\u015fa taraf\u0131ndan Ni\u015f\u2019te a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu okulu Rus\u00e7uk, Halep, Sel\u00e2nik ve \u0130stanbul\u2019daki benzerlerinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 izler. Yukar\u0131da da belirtildi\u011fi gibi \u0131slahhanelerin i\u015flevleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki “Islah Evi” kavram\u0131 ile herhangi bir benzer yan\u0131 yoktur. Islahhaneler a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00f6renin sanayi hayat\u0131na da katk\u0131da bulunmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek normal e\u011fitimin yan\u0131 s\u0131ra \u00f6\u011frencilere bir “zanaat” da \u00f6\u011freten \u00f6zel yap\u0131l\u0131 okullard\u0131r. Bu okullar\u0131n belirgin niteliklerinden biri de, yine yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi \u00f6\u011frencilerini \u00f6ks\u00fcz \u00e7ocuklardan se\u00e7meleridir.<\/p>\n\n\n\n \u0130zmir Islahhanesi kurulma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 1868 y\u0131l\u0131 Aral\u0131k ay\u0131nda ba\u015flan\u0131r. Okula tahsis edilen binan\u0131n bulundu\u011fu 11280 metrekarelik arazi \u00fczerinde, daha \u00f6nceleri “\u0130zmir Sahil S\u0131hhiye Karantina Tahaffuzhaneleri” vard\u0131r. Yani g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ad\u0131yla bunlar karantina binalar\u0131d\u0131r. Bu nedenle bu binalar\u0131n \u00e7evresindeki b\u00f6lge de Karantina olarak an\u0131l\u0131r. \u0130zmir Islahhanesi, Urla \u0130skele\u2019deki adaya nakledilen eski Karantina binalar\u0131nda, \u0130zmir merkez ve livalardan al\u0131nan otuz \u00f6\u011frenci ile e\u011fitime ba\u015flayan okulun a\u00e7\u0131l\u0131\u015f merasimi 1869 y\u0131l\u0131 Nisan ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. (“\u0130zmir’de \u0131slahhane k\u00fc\u015fad\u0131.” BOA, \u0130rade. \u015eura-y\u0131 Devlet. \/ 14 – 629. Belge Tarihi: H- 16 Muharrem 1286 – 28 Nisan 1869)<\/em><\/p>\n\n\n\n \u0130lk ders y\u0131l\u0131nda Islahhane’de bir m\u00fcd\u00fcr, hoca, terzi ve kundurac\u0131 ustalar\u0131 ile bir hademe vard\u0131r ve be\u015f y\u0131ll\u0131k e\u011fitim verecek okul gelir yetersizli\u011fi y\u00fcz\u00fcnden bir zaman sonra kapat\u0131l\u0131r. Ar\u015fiv belgelerinde bu sanc\u0131l\u0131 d\u00f6nemde dahi yine de gelir kayna\u011f\u0131 yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. S\u00f6zgelimi, Topkap\u0131 Saray\u0131 M\u00fczesi Ar\u015fivinde bulunan, 11 A\u011fustos 1869 tarihli bir belgedeki ifadede “\u0130zmir’de bulunan B\u00fcy\u00fck Vezirhan\u0131’da K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Faz\u0131l Ahmed Pa\u015fa Vakf\u0131’ndan olan d\u00fckk\u00e2n\u0131n kira gelirinin; \u0130zmir’de kurulan Islahhane idaresine tahsisi” bilgisi yer almaktad\u0131r. (BOA. 1117 – 10. Belge Tarihi: H- 3 Cemazeyilevvel 1286.)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu nedenle okul, hem h\u00fck\u00fbmetin yard\u0131m\u0131 hem de halk\u0131n ba\u011f\u0131\u015flar\u0131 ile 1871 y\u0131l\u0131nda yeniden a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Islahhaneler, varl\u0131klar\u0131n\u0131 genellikle a\u00e7\u0131ld\u0131klar\u0131 \u015fehirlerde ya\u015fayanlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015flar\u0131yla s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Bu \u0130zmir\u2019de de b\u00f6yledir ve bir\u00e7ok ki\u015fi ya da kurulu\u015f Islahhane’ye \u00e7e\u015fitli yard\u0131mlarda bulunur. \u0130zmir e\u011fitim tarihinde halk\u0131n ve i\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ve hatta az\u0131nl\u0131klar\u0131n bu kadar \u00e7ok yard\u0131m ettikleri bir ba\u015fka e\u011fitim kurumu hi\u00e7bir zaman olmam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim yine okulun e\u011fitim veremedi\u011fi d\u00f6neme ait, 18 Nisan 1870 tarihli bir ba\u015fka belgede “\u0130zmir’in ortas\u0131nda yer alan eski Okkalesi’nin y\u0131k\u0131larak arsas\u0131 ile ta\u015flar\u0131n\u0131n sat\u0131lmas\u0131 ve elde edilen mebla\u011f\u0131n Islahhane i\u00e7in harcanmas\u0131” ifadesi yer almaktad\u0131r. (BOA. \u015eura-y\u0131 Devlet. Maliye. \/ <\/em>Belge Tarihi: <\/em> H- 16 Muharrem 1287)<\/em><\/p>\n\n\n\n Buradaki “Kale ta\u015flar\u0131n\u0131n dahi okula gelir i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131” da yukar\u0131da yer alan “Yard\u0131m” a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131n \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir belgesidir.<\/p>\n\n\n\n Bir ka\u00e7 y\u0131l sonraya tarihli bir ba\u015fka belgedeki “\u0130zmir’in vasat\u0131nda atik Ok Kalesi’nin hedmile ta\u015f ve arsas\u0131n\u0131n sat\u0131lmas\u0131 ve badel masraf kalacak mebla\u011f\u0131n Islahhane’ye tahsisi” ifadesinden ta\u015flar\u0131n o tarihte hen\u00fcz sat\u0131l(a)mad\u0131\u011f\u0131, ancak okula gelir olarak verilmesi d\u00fc\u015f\u00fcncesinden de vazge\u00e7ilmedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r. (BOA. \u015eura-y\u0131 Devlet. Maliyeden M\u00fcdevver Defterler. \/ Belge Tarihi: H- 25 Rabiulevvel 1291 – 12 May\u0131s 1874)<\/em><\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan 7 Haziran 1873 tarihli ba\u015fka bir belgede de, Bal\u00e7\u0131khavi’de (Bal\u00e7ova) bulunan bir araziden sa\u011flanan gelirin, valili\u011fi d\u00f6neminde \u0130smail Pa\u015fa taraf\u0131ndan Islahhane’ye ba\u011f\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. (BOA. <\/em>Maliye Nezareti Emlak-i Emiriyye M\u00fcd\u00fcriyeti. \/ Belge Tarihi: <\/em>R- 26 Mart 1289)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bir ba\u015fka \u00f6rne\u011fi de Cezayir Han\u0131’nda g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Han onar\u0131larak, okula gelir olarak b\u0131rak\u0131l\u0131r. (BOA. <\/em>Maliye Nezareti Emlak-i Emiriyye M\u00fcd\u00fcriyeti. \/ <\/em>R- 22 K\u00e2nunusani 1290 – 3 \u015eubat 1875.)<\/em><\/p>\n\n\n\n 1880 y\u0131l\u0131nda atan\u0131p da bir y\u0131ldan az bir zaman \u0130zmir Valili\u011fi g\u00f6revinde bulunan Midhat Pa\u015fa’n\u0131n, ciddi bir d\u00fczenlemeden ge\u00e7irdi\u011fi ve gelirini yarat\u0131c\u0131s\u0131 oldu\u011fa okula ba\u011flad\u0131\u011f\u0131 Bal\u00e7ova’daki Agamemnon Il\u0131cas\u0131, bu geli\u015fmeden sonra “Hamidiye Sanayi Mektebi Il\u0131cas\u0131” olarak an\u0131lmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n Yine ilk y\u0131llarda Kadife-i Kebir \u00e7iftli\u011finin yar\u0131s\u0131 ve \u0130zmir’deki sat\u0131\u015f ma\u011fazas\u0131 da Islahhane’ye ba\u011f\u0131\u015flan\u0131r. S\u00f6z\u00fc ge\u00e7en d\u00f6nemde bunlar\u0131n yan\u0131nda, Pe\u015ftemalc\u0131lari\u00e7i ve Tavuk Pazar\u0131’nda birer \u015ferbet\u00e7i d\u00fckk\u00e2n\u0131, Mezarl\u0131kba\u015f\u0131’da \u00fcstlerinde iki\u015fer odal\u0131 iki d\u00fckk\u00e2n, Ke\u00e7ecileri\u00e7i’nde kalayc\u0131 d\u00fckk\u00e2n\u0131, Eski Mahkeme \u00d6n\u00fc’nde bir arsa, Narl\u0131dere’de \u00fc\u00e7 par\u00e7a tarla, B\u00fcy\u00fck Vezir Han\u0131’nda b\u00fcy\u00fck bir ma\u011faza, Yemi\u015f\u00e7iler \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131’nda Cezayir Han\u0131, karakol alt\u0131nda iki ma\u011faza, Dara\u011fac\u0131’nda sekiz ma\u011faza, Ok Kalesi’nde bir ma\u011faza ve ayr\u0131ca \u00e7e\u015fitli yerlerde alt\u0131 d\u00fckk\u00e2n, bir b\u00fcy\u00fck ma\u011faza, bir lokanta ve Islahhane biti\u015fi\u011finde bir d\u00fckk\u00e2n da art\u0131k okulun mallar\u0131 ve gelirleri aras\u0131ndad\u0131r. 1885 y\u0131l\u0131nda, Yusuf Ziya Efendi m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde ve 87 \u00f6\u011frencisi bulunan okulda, 1886 y\u0131l\u0131nda “M\u0131z\u0131ka” (Bando) b\u00f6l\u00fcm\u00fc kurulurken yine okula gelir getirmesi i\u00e7in “Padi\u015fah\u0131n onay\u0131 ile Tuzla Burnu’ndaki (Punta b\u00f6lgesi) bir arsa, Islahhane’nin y\u00f6netim giderleri i\u00e7in” ba\u011f\u0131\u015f olarak verilir. (Arsa i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr yaz\u0131s\u0131: BOA. Y\u0131ld\u0131z Umumi. \/ Belge Tarihi: H- 22 Safer 1304 – 20 Kas\u0131m 1886.)<\/em><\/p>\n\n\n\n Islahhane’ye yap\u0131lan maddi yard\u0131mlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok ki\u015fi de mesle\u011fiyle ilgili kolayl\u0131klar sa\u011flamaktad\u0131r. S\u00f6zgelimi d\u00f6nemin \u00f6nemli yard\u0131msever doktorlar\u0131ndan Dimitraki Efendi; yoksul ve d\u00fc\u015fk\u00fcnlerin yan\u0131 s\u0131ra Islahhane \u00f6\u011frencilerini de para almadan tedavi etmektedir. Ayn\u0131 zamanda \u0130zmir Gureba Hastahanesi’nde de yapt\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalardan dolay\u0131 bu doktor taltif edilir. (BOA. <\/em>D\u00e2hiliye. Mektubi Kalemi. \/ <\/em>Belge Tarihi: H- 1 \u015eaban 1304 – 25 Nisan 1887)<\/em><\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 y\u0131l, m\u00fc\u015fterilere kolayl\u0131k olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan okulun terzi ve kundura at\u00f6lyeleri Kemeralt\u0131’da a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00dcretilen ayakkab\u0131 ve giysiler \u00e7ok ucuza sat\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6te yandan K\u00f6rfez’de yolcu gemisi i\u015fletme imtiyaz\u0131na sahip olan Hamidiye \u015eirketi’nin, bu d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 h\u00e2s\u0131lat\u0131n y\u00fczde on be\u015fini okula verdi\u011fini, “Bu nedenle di\u011fer vergilerden muafiyet iste\u011fi” konulu belgeden anl\u0131yoruz. (BOA. Y\u0131ld\u0131z. Askeri Maruzat. \/ <\/em>Belge Tarihi: <\/em>H- 1305 – 1888)<\/em><\/p>\n\n\n\n Kronolojik s\u0131ralama a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeri gelmi\u015fken b\u00f6lgenin ikinci \u00f6nemli yap\u0131s\u0131 olup da okul ile de bina kullan\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan ili\u015fkisi olan Askeri Hastane’den de s\u00f6z etmek gerekir. \u0130zmir sa\u011fl\u0131k tarihinde \u00fc\u00e7 Askeri hastane g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlardan ilki Sultan II. Mahmud’un te\u015fviki ile Sar\u0131k\u0131\u015fla’n\u0131n yap\u0131m\u0131 s\u00fcrecinde, birlikte tamamlanmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hastanedir. Ancak yap\u0131lan ke\u015fiflerde “K\u0131\u015fla yan\u0131nda hastane i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen zeminin dolgu olmas\u0131 nedeniyle sa\u011flam olmad\u0131\u011f\u0131” g\u00f6r\u00fcl\u00fcp, durum bir raporla kayda al\u0131n\u0131r ve hastane i\u00e7in yeni bir bina aranmaya ba\u015flar. Bulunan yar\u0131 ah\u015fap bina, Fes Naz\u0131r\u0131 olan K\u00e2tipzade Mustafa Efendi’ye ait ve o d\u00f6nemde tuzhane olarak kullan\u0131lan yap\u0131d\u0131r. K\u00e2tipzade Mustafa Efendi’nin bina ve m\u00fc\u015ftemilat\u0131n\u0131 devlete ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131 \u00fczerine, onar\u0131ma al\u0131nan yap\u0131 1829 y\u0131l\u0131 Ekim ay\u0131nda Askeri Hastane olarak hizmete girer. Ancak bu yap\u0131 1840 y\u0131l\u0131nda hastane olarak kullan\u0131lmaktan vazge\u00e7ilip, Bornova K\u00f6rfezi’nin yava\u015f yava\u015f dolmaya ba\u015flamas\u0131 nedeniyle zorunlu olarak Mortakya’dan, bu b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nmak zorunda kalan Karantina idaresine tahsis edilir. Karantina idaresinin yeni binalar\u0131 1846 y\u0131l\u0131nda in\u015fa edilinceye kadar da bu kurum taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan, 1846 y\u0131l\u0131nda ve hizmete girmesinin \u00fczerinden hen\u00fcz yirmi y\u0131l bile ge\u00e7memi\u015fken, \u00f6zellikle temelsiz olarak in\u015fa edildi\u011fi zeminden kaynaklanan sorunlar ya\u015famaya ba\u015flanan Sar\u0131k\u0131\u015fla’n\u0131n onar\u0131m\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan yaz\u0131\u015fmalarda, \u0130stanbul’dan “K\u0131\u015fla’n\u0131n tamirinin zor olaca\u011f\u0131 ve yeni bir k\u0131\u015flan\u0131n, hastane ile birlikte in\u015fa edilmesinin daha do\u011fru olaca\u011f\u0131” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc gelir. K\u0131\u015fla maliyeti i\u00e7in yap\u0131lan ke\u015fif hesaplamalar\u0131nda \u00e7\u0131kan rakamlar\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 sonucu, sadece hastane yap\u0131lmas\u0131na karar verilir. K\u0131\u015fla’n\u0131n yan\u0131ndaki talimhane alan\u0131nda yap\u0131lmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hastane binas\u0131 i\u00e7in y\u0131k\u0131lmas\u0131 gereken duvarlar ve yine zeminden kaynaklanan sorunlar sonucu, burada hastane yap\u0131lmas\u0131ndan bir kez daha vazge\u00e7ilip, en uygun yer olarak Karantina b\u00f6lgesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Ancak ilk Askeri Hastane binas\u0131 olduk\u00e7a y\u0131pranm\u0131\u015f ve \u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1865 y\u0131l\u0131nda Karantina tesisleri i\u00e7indeki baz\u0131 odalar yeniden d\u00fczenlenir ve Askeri Hastane ikinci kez burada hizmete girer. Bu hastane 1886 y\u0131l\u0131ndan itibaren de Islahhane’nin zemin kat\u0131n\u0131 da kullanmaya ba\u015flar. Ancak hizmet i\u00e7in bu alanlar da yeterli gelmeyince, K\u00e2tipzadeler\u2019e ait eski k\u00f6\u015fk y\u0131kt\u0131r\u0131larak kazan\u0131lan alanda, 1885 y\u0131l\u0131nda in\u015fas\u0131na ba\u015flanan 118 yatakl\u0131 ve modern donan\u0131ml\u0131 yeni hastane, d\u00f6nemin valisi Halil R\u0131fat Pa\u015fa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7abas\u0131 ve Sultan II. Abd\u00fclhamit’in de ba\u011f\u0131\u015f\u0131yla 1891 y\u0131l\u0131 Mart ay\u0131nda, Sultan’\u0131n do\u011fum g\u00fcn\u00fcne denk getirilerek t\u00f6renle a\u00e7\u0131l\u0131r. Bu hastanenin kar\u015f\u0131s\u0131nda, caddenin deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda yer alan ve in\u015faat\u0131na hastane binas\u0131 ile birlikte 1895 y\u0131l\u0131nda ba\u015flanan ah\u015fap bir karakol binas\u0131 da vard\u0131r. (<\/em>\u0130brahim C\u00e2vid “Ayd\u0131n Vil\u00e2yet S\u00e2ln\u00e2mesi R. 1307 – H. 1308”, Sayfa: 90. T\u00fcrkiye Belediyeler Birli\u011fi, Ankara, 2010)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu karakol, semtteki \u0130zmir \u0130dadisi Konak’ta yeni yap\u0131lan binas\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131nca, bo\u015falan binaya ge\u00e7er ve s\u00f6z konusu ah\u015fap yap\u0131, hastaneye ba\u011fl\u0131 do\u011fumevi pavyonu olarak hizmet vermeye ba\u015flar. Bu pavyon 4 Aral\u0131k 1951 tarihinde elektrik konta\u011f\u0131ndan yanarak yok olur.<\/p>\n\n\n\n Askeri hastane yakla\u015f\u0131k seksen y\u0131l hizmet verir. Ancak y\u0131llar i\u00e7inde hastanenin, \u00f6zellikle yatak kapasitesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yetersiz kalmas\u0131 yeni bir hastane binas\u0131n\u0131n aranmas\u0131na neden olur. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucu uygun yap\u0131n\u0131n Hatay semtinde, Arap \u00c7e\u015fmesi mevkiinde bulunan k\u0131\u015fla binas\u0131 oldu\u011funa karar verilir. Bu yap\u0131 1942 y\u0131l\u0131nda \u0130zmir Hapishanesi olarak in\u015fa edilir, ancak bu ama\u00e7la kullan\u0131lmayarak bir d\u00f6nem bo\u015f kal\u0131r. Daha sonralar\u0131 \u00d6\u011fretmen Okulu olarak kullan\u0131lmas\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse de, Konak\u2019ta bulunan Sar\u0131 K\u0131\u015fla\u2019n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u0130zmir Belediyesi taraf\u0131ndan T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetlerine devredilir. Bu nedenle 1954 y\u0131l\u0131ndan itibaren yeni k\u0131\u015fla olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flanan yap\u0131 1971 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmayla hastane binas\u0131 olarak d\u00fczenlenir ve Askeri Hastane bu yap\u0131da hizmet vermeye ba\u015flar. Ana yap\u0131y\u0131, sonraki y\u0131llarda ek olarak yap\u0131lan bir\u00e7ok ba\u015fka bina \u00e7evreler.<\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan 1890 y\u0131l\u0131 gelindi\u011finde Islahhane; 1 M\u00fcd\u00fcr, 1 \u0130dare Memuru, 13 \u00d6\u011fretmen, 14 Usta ve 257 \u00f6\u011frencisi ile Ayd\u0131n Vil\u00e2yeti’nin \u00f6\u011fretmen say\u0131s\u0131 en \u00e7ok olan okulu olur. Ayr\u0131ca, \u015fehirde okula yard\u0131m etkinlikleri gelene\u011fi de s\u00fcrmektedir. R\u0131ht\u0131m’daki Alamira Bah\u00e7esi’nde, Frans\u0131z G\u00f6steri Toplulu\u011fu taraf\u0131ndan sahnelenecek tiyatro eserleri “Islahhane yarar\u0131na” oynan\u0131r. 4 May\u0131s 1887 tarihinde oynanan temsilin biletleri bir \u00e7eyrek Osmanl\u0131 liras\u0131d\u0131r. \u0130ngiliz Eczanesi, okula 60 Mecidiye tutar\u0131nda ila\u00e7 ba\u011f\u0131\u015flar. Kramer Birahanesi sahibi M\u00f6sy\u00f6 Kramer hemen her y\u0131l kazanc\u0131ndan 4000 kuru\u015fu ba\u011f\u0131\u015f olarak ay\u0131r\u0131p bunu sekiz par\u00e7aya b\u00f6lerek okullara da\u011f\u0131t\u0131r. Bu da\u011f\u0131t\u0131m i\u00e7inde Islahhane’ye de her y\u0131l 500 kuru\u015f verilir. Petit Marseilles gazinosu sahibi M\u00f6sy\u00f6 Giullaime da 1890 y\u0131l\u0131nda Islahhane’ye 20 Mecidiye ba\u011f\u0131\u015fta bulunur. Ayn\u0131 y\u0131l 9 Kas\u0131m tarihinde, yine okula yard\u0131m sa\u011flamak amac\u0131yla, Vali Halil R\u0131fat Pa\u015fa taraf\u0131ndan bir at yar\u0131\u015f\u0131 d\u00fczenlenir. Bu yar\u0131\u015f\u0131 H\u00fcsn\u00fc Efendi’nin at\u0131 olan \u015eahmerdan birinci olarak bitirir.<\/p>\n\n\n\n 1890 y\u0131l\u0131 sonlar\u0131nda, Islahhane m\u0131z\u0131kas\u0131n\u0131n foto\u011fraflar\u0131n\u0131 g\u00f6ren II. Abd\u00fclhamid, onlar\u0131 Mus\u0131ka-y\u0131 H\u00fcmayun K\u0131\u015flas\u0131’nda misafir edilmek \u00fczere \u0130stanbul’a davet eder. Islahhane Naz\u0131r\u0131 S\u00fcleyman ve M\u00fcd\u00fcr Fehmi efendiler, m\u0131z\u0131ka heyeti ile birlikte 1891 y\u0131l\u0131 Ocak ay\u0131nda \u0130stanbul’a gider ve \u00e7e\u015fitli konserler verir. Bunlar\u0131n bir tanesini saraydan izleyen Padi\u015fah’\u0131n talimat\u0131 ile Mekteb-i Sanayi M\u00fcd\u00fcr\u00fc Fehmi ve m\u0131z\u0131ka muallimi Ahmet efendilere d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ve hanende muallimi Sant\u0131k (Santo \u015eikari) Efendi’ye be\u015finci r\u00fctbeden Mecidi Ni\u015fan\u0131 verilir. (BOA, \u0130rade. Dahiliye. \/ Belge Tarihi: H- 14 Cemazeyilahir 1308 – 25 Ocak 1891)<\/em><\/p>\n\n\n\n G\u00fcn\u00fcm\u00fczde okulun ana binas\u0131 olarak kullan\u0131lan b\u00fcy\u00fck yap\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na ise “Mektebi Sultan\u00ee” olmas\u0131 amac\u0131yla ba\u015flan\u0131rsa da, 1881 y\u0131l\u0131nda tamamland\u0131ktan sonra \u00f6\u011frenci ve \u00f6denek yoklu\u011fu nedeniyle uzun zaman kapal\u0131 kal\u0131r. Zeminden y\u00fcksekli\u011fi on d\u00f6rt metre olan binan\u0131n, Islahhane’ye tahsisi i\u00e7in, okul bandosunun Sultan’\u0131n huzurundaki konserdeki ba\u015far\u0131s\u0131ndan etkilenen Vali Halil R\u0131fat Pa\u015fa taraf\u0131ndan \u0130stanbul’a yaz\u0131lan bir yaz\u0131 ile “Karantina semtinde Mekteb-i Sultani olmak \u00fczere yap\u0131l\u0131p a\u00e7\u0131lmayan binan\u0131n Sanayi Mektebi yap\u0131larak Mekteb-i Sanayi-i Hamidi ad\u0131 verilmesi” \u00f6nerilir. (BOA. Y\u0131ld\u0131z, M\u00fctenevvi Maruzat. \/ Belge Tarihi: H- 19 Cemazeyilevvel 1308 – 31 Aral\u0131k 1890)<\/em><\/p>\n\n\n\n \u00d6neri, onaylan\u0131r ve muhte\u015fem bina Islahhane’ye tahsis edilir. Dokuz y\u0131l boyunca kapal\u0131 kalmas\u0131ndan dolay\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u0131pranma nedeniyle hemen onar\u0131ma al\u0131nan binay\u0131, Halil R\u0131fat Pa\u015fa, yan\u0131nda Defterdar-\u0131 Vilayet Nam\u0131k Bey, Defter-i Hakani M\u00fcd\u00fcr\u00fc ve Islahhane Naz\u0131r-\u0131 Fahrisi S\u00fcleyman bey ve Mektub-i Vilayet Ali Beyler bulundu\u011fu halde denetler. Bu arada yeni bir gelir kayna\u011f\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen “Sanayi Mektebi Yarar\u0131na Piyango” d\u00fczenlenir. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ Belge Tarihi: <\/em>H- 2 Recep 1308 – 11 \u015eubat 1891)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu piyango ilerleyen y\u0131llarda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Milli Piyango’sunun temeli olacakt\u0131r. Onar\u0131m ve eksikler tamamland\u0131ktan sonra, \u0130zmir Islahhane’si 24 Haziran 1891 tarihinde yeni binas\u0131na ta\u015f\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Camiye gelince, Karantina semtinde iki cami bulunmaktad\u0131r. Bunlardan \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc bir sonraki b\u00f6l\u00fcmde anlataca\u011f\u0131m\u0131z Manifaturac\u0131 H\u00fcsn\u00fc Ataberk Camisi tepede yer al\u0131rken, ikincisi olan Hamidiye Camisi ise deniz k\u0131y\u0131s\u0131nda bir noktaya in\u015fa edilir.<\/p>\n\n\n\n “Karantina Camisi”, “K\u00fc\u00e7\u00fckyal\u0131 Camisi” ya da “Mithatpa\u015fa Camisi” olarak da an\u0131lan caminin yap\u0131m\u0131, say\u0131s\u0131z ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re d\u00f6nemin \u0130zmir Merkez Komutan\u0131 olan Hac\u0131 Osman Hilmi Pa\u015fa taraf\u0131ndan ba\u015flat\u0131l\u0131r. Hac\u0131 Osman Hilmi Pa\u015fa, Kar\u015f\u0131yaka So\u011fukkuyu’da, Z\u00fcbeyde Han\u0131m’\u0131n mezar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu Ferik Osman Pa\u015fa Camisi’nin banisidir.<\/p>\n\n\n\n Ancak Osman Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine yar\u0131m kalan in\u015faat\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak isteyen e\u015fi Belk\u0131s Han\u0131m, durumu saraydaki k\u0131z karde\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Sultan II. Abd\u00fclhamit\u2019e iletir ve Padi\u015fah’\u0131n talimat\u0131yla caminin eksikleri tamamlanarak, eser ibadete a\u00e7\u0131l\u0131r. \u00c7o\u011fu yerde rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu bilginin kayna\u011f\u0131 \u00e7ok de\u011ferli bir eserdir. (M\u00fcnir Aktepe “\u0130zmir Yaz\u0131lar\u0131”, \u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131n\u0131, Sayfa: 66, Ekim 2003)<\/em><\/p>\n\n\n\n \u00d6ncelikle belirtmeliyiz ki cami iki a\u015famada tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kinci a\u015famada tamamlanan b\u00f6l\u00fcm minaredir. Baz\u0131 kaynaklar kubbe in\u015faat\u0131n\u0131n da yar\u0131da kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z belirtmektedir. Ancak cami ile ilgili di\u011fer belgeler “tamamlanma” bilgisinin Aktepe’nin aktard\u0131\u011f\u0131 gibi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Hac\u0131 Osman Hilmi Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ile caminin tamamlanmas\u0131 ile ilgili tarihlerde \u00e7ok \u00f6nemli fark vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Yar\u0131da kalan caminin tamamlanmas\u0131 ile ilgili kay\u0131tlara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Halil Rifat Pa\u015fa’n\u0131n 1889 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda \u0130zmir’e ikinci kez vali olarak atan\u0131r atanmaz caminin in\u015faat\u0131yla ilgilendi\u011fi hakk\u0131nda kay\u0131tlara ge\u00e7en konuyla ilgili a\u00e7\u0131klama \u00f6nemlidir: “… Karantina’da, in\u015f\u00e2s\u0131na ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 halde \u00e7end-senedir n\u00e2-tamam kalm\u0131\u015f olan c\u00e2m’i-i \u015fer\u00eefin itm\u00e2m\u0131 emrinde…” (<\/em>\u0130brahim C\u00e2vid “Ayd\u0131n Vil\u00e2yet S\u00e2ln\u00e2mesi R. 1307 – H. 1308”, Sayfa: 90. T\u00fcrkiye Belediyeler Birli\u011fi, Ankara, 2010)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu ifade Pa\u015fa’n\u0131n atanma tarihinde cami in\u015fas\u0131n\u0131n yar\u0131da kalm\u0131\u015f oldu\u011funun \u00f6nemli kan\u0131tlar\u0131ndan biridir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Hizmet Gazetesi’nde yer alan bir haber \u00f6nemlidir: “Karantina’da, Mekteb-i Sanayi kar\u015f\u0131s\u0131nda in\u015fa edilmekte olan cami tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. 24 Aral\u0131k 1891 Per\u015fembe g\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.” (Hizmet. 23 Aral\u0131k 1891, Say\u0131: 512)<\/em><\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan a\u00e7\u0131l\u0131\u015ftan k\u0131sa zaman sonra da camiye Hamidiye ad\u0131 verilir. (“\u0130zmir’in Karantina Mahallesi’nde in\u015fa edilen camiye padi\u015fah\u0131n isminin verilmesine izin verildi\u011fi.” BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 1911 – 52. 14 Ocak 1892)<\/em><\/p>\n\n\n\n Caminin 1891 y\u0131l\u0131 sonunda tamamlan\u0131p hizmete girmesine kar\u015f\u0131n yukar\u0131da s\u00f6z etti\u011fimiz yayg\u0131n a\u00e7\u0131klamalarda belirtilen “Osman Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine yar\u0131m kalan in\u015faat\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak isteyen e\u015fi Belk\u0131s Han\u0131m” bilgisinin do\u011fru olmas\u0131 imkans\u0131z g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osman Pa\u015fa’n\u0131n vefat tarihi, mezar ta\u015f\u0131nda yazan bilgiye g\u00f6re 23 \u015eubat 1901 tarihidir. (“\u0130rtih\u00e2linde yaz\u0131ld\u0131 bu m\u00fccevher tarih, Ola Cennetle m\u00fckerrem Hac\u0131 Osman Pa\u015fa. 4 Zilka’de 1318.”)<\/em><\/p>\n\n\n\n Pa\u015fan\u0131n uzun zaman \u0130zmir Arkeoloji M\u00fczesi olarak kullan\u0131lan Basmane’deki Agios Voukolos bah\u00e7esinde bulunan lahdi m\u00fczenin ta\u015f\u0131nmas\u0131 ile birlikte Agora \u00d6ren Yeri’ne nakledilmi\u015ftir. Demek ki caminin yap\u0131m\u0131 tamamland\u0131\u011f\u0131nda Osman Pa\u015fa sa\u011fd\u0131r ve e\u015fini kaybeden bir Belk\u0131s Han\u0131m bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu durumda Halil R\u0131fat Pa\u015fa’n\u0131n eksik olan in\u015faat\u0131 hangi kaynakla tamamlad\u0131\u011f\u0131 belirsizdir. \u00d6te yandan baz\u0131 kaynaklarda in\u015faat ile S\u00e2lebcizade Hac\u0131 Ahmed Efendi’nin ilgilendi\u011fi belirtilmektedir. (<\/em>Raif Nezihi “\u0130zmir Tarihi”, Sayfa: 12, \u0130zmir 1927)<\/em><\/p>\n\n\n\n Cami, 1934 y\u0131l\u0131nda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc onar\u0131mda betonarme olarak yenilenir. 1957 y\u0131l\u0131nda minare k\u00fclah\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonraki onar\u0131mda ise son cemaat yeri camekanla \u00e7evrilir. Bostanl\u0131\u2019da bulunan Be\u015fik\u00e7io\u011flu Camisi yap\u0131l\u0131ncaya kadar \u0130zmir\u2019in deniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki tek Camisi olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n \u0130lk in\u015fa s\u0131ras\u0131nda e\u011fri olan minare, Cumhuriyet d\u00f6neminde s\u00f6k\u00fclerek minareci Topal Hasan Usta taraf\u0131ndan ayn\u0131 ta\u015flarla yeniden \u00f6r\u00fclm\u00fc\u015fse de eski temel \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na uyuldu\u011fu i\u00e7in yine e\u011fri olur. Bu arada “Hamidiye” ad\u0131 Vali Kaz\u0131m Dirik d\u00f6neminde “Karantina Camisi” olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n \u00d6te yandan Sanayi Mektebi, yeni ad\u0131yla yeni binaya ta\u015f\u0131n\u0131ld\u0131ktan sonra uygulamal\u0131 derslere “Hal\u0131c\u0131l\u0131k”, “Demircilik”, “D\u00f6k\u00fcmc\u00fcl\u00fck”, “Terzilik” ve “Matbaac\u0131l\u0131k” eklenir. Ayn\u0131 y\u0131l Defterdar Nam\u0131k Bey’in \u00f6zel \u00e7abas\u0131yla okulun kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan ve denizin doldurulmas\u0131yla elde edilen arsaya, bir halk bah\u00e7esi yap\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Bu arsan\u0131n etraf\u0131n\u0131 \u00e7eviren duvarlar \u0130zmir’in tan\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcccar\u0131 Tahmincio\u011flu \u0130lko Efendi taraf\u0131ndan in\u015fa ettirilir. (Hizmet, 18 Kas\u0131m 1891, Say\u0131: 502)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu arada Ayd\u0131n Valili\u011fi “Okulun kar\u015f\u0131s\u0131nda, halk\u0131n yard\u0131mlar\u0131yla doldurulmakta olan alan\u0131n, okula gelir olarak tahsis edilmesi” ile ilgili karar al\u0131r. (BOA. <\/em>Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ <\/em>29 Haziran 1891)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bir y\u0131l sonra bu bah\u00e7enin \u00f6n\u00fcne geliri okula kalmak \u00fczere deniz hamamlar\u0131 da in\u015fa edilir. 15 Haziran 1892 tarihinde a\u00e7\u0131lan plaj, yerinin g\u00fczelli\u011fi ve denizinin berrakl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle halk\u0131n olduk\u00e7a ilgisini \u00e7eker. (Hizmet, 2 Temmuz 1892, Say\u0131: 565)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu deniz hamamlar\u0131na Hamidiye \u015eirketi vapuruyla gidecek olanlara, gidi\u015f-geli\u015f \u00fccretiyle beraber deniz hamamlar\u0131 d\u00e2hil olmak \u00fczere 6 metelik bilet verilece\u011fi okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc taraf\u0131ndan ayr\u0131ca duyurulur. (Hizmet, 19.07.1892, Say\u0131: 569)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu arada 8 Ekim 1892 tarihli irade ile de s\u00f6z konusu “Bah\u00e7e ile m\u00fc\u015ftemilat\u0131n\u0131n, padi\u015fah\u0131n uhdesine ilave ile gelirinin Hamidiye Sanayi Mektebi’ne ihsan buyruldu\u011fu” bildirilir. \u0130zmirlilerin okula yapt\u0131klar\u0131 yard\u0131mlar Sanayi Mektebi olduktan sonra da kesilmez. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 ar\u015fiv belgelerinde de kay\u0131tl\u0131d\u0131r. S\u00f6zgelimi, yeni binaya nakil olduktan k\u0131sa zaman sonraya ait “Bal\u00e7ova’daki \u0131l\u0131can\u0131n civar\u0131ndaki Yenikale batakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kurutulup, gerekli tesislerin in\u015fas\u0131yla ihaleye verilerek, sa\u011flanacak gelirle Sanayi Mektebi b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131” ve “B\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n tamamen kapat\u0131larak, okulun eksiklerini tamamlamak \u00fczere \u0131l\u0131cadan sahile kadar olan yol \u00fczerine tramvay yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in piyango \u00e7ekili\u015fine ve de \u0131l\u0131ca ile okula Hamidiye ad\u0131n\u0131n verilmesine” yaz\u0131l\u0131 belgeden, okula ve \u0131l\u0131caya Hamidiye ad\u0131n\u0131n bu tarihten sonra verildi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131r. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 18 A\u011fustos 1891)<\/em><\/p>\n\n\n\n 1891 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ba\u011f\u0131\u015flar i\u00e7inde Hac\u0131 Ali Pa\u015fazade Sad\u0131k Efendi ile Tire e\u015fraf\u0131ndan Mehmet Seyid Efendi taraf\u0131ndan, G\u00f6ztepe yak\u0131nlar\u0131ndaki k\u0131rl\u0131k alanda okul \u00f6\u011frencilerine ziyafet verilerek, her \u00f6\u011frenciye de bir \u00e7eyrek mecidiye har\u00e7l\u0131k arma\u011fan edilir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, bu d\u00f6nem okul ayr\u0131ca yap\u0131lan yard\u0131mlar aras\u0131nda; t\u00fcccar \u0130smail Abidin Efendi taraf\u0131ndan pirin\u00e7, yine t\u00fcccar Tellizade Todoraki Efendi taraf\u0131ndan ho\u015fafl\u0131k razaki \u00fcz\u00fcm\u00fc, Arabac\u0131zade Tahir Efendi taraf\u0131ndan her g\u00fcn bir k\u00fcfe taze meyve, t\u00fcccar Mehmet Sad\u0131k Efendi taraf\u0131ndan yine ho\u015fafl\u0131k kuru \u00fcz\u00fcm ve okulun bir y\u0131ll\u0131k ihtiyac\u0131 olan k\u00f6m\u00fcr ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131 ya da Denizli Sanca\u011f\u0131’na ba\u011fl\u0131 Karaa\u011fa\u00e7’tan Abd\u00fclm\u00fcmin A\u011fazade Ahmet ve Tosun A\u011fa ile karde\u015fleri Halil Bey’in \u00f6\u011frenci ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in 1000 kuru\u015f ve Saruhan M\u00fcdde-i Umumisi eski muavini Re\u015fad Bey’in maa\u015f\u0131ndan 1500 kuru\u015f ba\u011f\u0131\u015flamalar\u0131 \u00f6rnek olarak say\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n Bu d\u00f6nemde “Kali\u00e7e” ad\u0131yla a\u00e7\u0131lan “Hal\u0131” \u015fubesinin G\u00f6rdes ve Kula’da iki de destgah\u0131 bulunmaktad\u0131r. Sonradan a\u00e7\u0131lan \u00e7orap, \u00e7ulha ve kali\u00e7e at\u00f6lyeleri do\u011frudan okul hesab\u0131na i\u015fletilmektedir. Kundurac\u0131, marangoz, demirci, d\u00f6kmeci, terzi at\u00f6lyelerinin t\u00fcm i\u015fleri k\u00e2r ve zarar da kendilerine ait olmak \u00fczere, \u00e7ar\u015f\u0131da esnafl\u0131k yapan bir usta arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile pazarlanmaktad\u0131r. \u00c7oraphanede \u00fcretilen \u00e7oraplar Avrupa mallar\u0131 ayar\u0131ndad\u0131r. Askeriyenin her t\u00fcr elbisesi de okul terzihanesinde dikilmektedir.<\/p>\n\n\n\n Sanayi Mektebi, her ne kadar yeni ve b\u00fcy\u00fck bir binada e\u011fitim vermekteyse de, yeni a\u00e7\u0131lan ve a\u00e7\u0131lacak b\u00f6l\u00fcmlerin \u00f6zellikle at\u00f6lye ihtiyac\u0131 i\u00e7in, okul y\u00f6neticileri bo\u015falt\u0131lan eski Karantina binalar\u0131n\u0131 da okula kazand\u0131rmak istemektedir. Bu nedenle 1892 y\u0131l\u0131 sonbahar\u0131nda istekte bulunurlar. Ancak al\u0131nan bir bir karar bu iste\u011fin o g\u00fcnler i\u00e7in ertelenmesine neden olur. Konu \u0130zmir’de k\u00f6le ticaretinden kurtar\u0131lan Afrika k\u00f6kenli zencilerin bar\u0131nmalar\u0131 ile ilgilidir. “Zenci esirlerin ikametleri i\u00e7in \u0130zmir’deki eski sanayi mektebi binas\u0131n\u0131n misafirhane yap\u0131lmas\u0131 ve ia\u015feleri i\u00e7in tahsisat \u00e7\u0131kart\u0131lmas\u0131” karar\u0131 uygulamaya al\u0131n\u0131r ve s\u00f6z konusu yap\u0131 misafirhane olarak kullan\u0131l\u0131r. (BOA. Bab-\u0131 \u00c2li Evrak Odas\u0131. \/ 27 Eyl\u00fcl 1892)<\/em><\/p>\n\n\n\n Hamidiye Sanayi Mektebi \u00f6\u011fretmenleri ve \u00f6\u011frencileri bir\u00e7ok zaman madalya ile \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015flerdir. Bunlar\u0131n ilki okul doktorlu\u011fu g\u00f6revini fahri olarak s\u00fcrd\u00fcrmesinden dolay\u0131 terfi ettirilen, \u0130zmir Hamidiye Askeri Hastahanesi Ba\u015ftabibi Binba\u015f\u0131 Mustafa Efendi’dir. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 11 Nisan 1893)<\/em><\/p>\n\n\n\n Okulun yeni binaya ta\u015f\u0131nmadan \u00f6nce kulland\u0131\u011f\u0131 Karantina \u0130daresi eski binas\u0131n\u0131n, Askeri Hastane cephesini kapatan bir k\u0131sm\u0131 1894 y\u0131l\u0131 Nisan ay\u0131nda y\u0131k\u0131larak kazan\u0131lan alana bir havuz yap\u0131l\u0131r ve a\u011fa\u00e7 dikilir. Bu arada eski bina ise \u00f6nce zenci g\u00f6\u00e7menlere misafirhane olarak tahsis edilirken, birka\u00e7 y\u0131l sonra Girit g\u00f6\u00e7menlerine de tahsis edilecektir.<\/p>\n\n\n\n Okul \u015fehirde yaratt\u0131\u011f\u0131 etkinliklere bir zaman sonra “Kay\u0131k yar\u0131\u015flar\u0131”n\u0131 da ekleyecektir. \u0130zmir’de bu konuda ilk yar\u0131\u015flar 20 Haziran 1892 tarihinde, \u0130zmir Avc\u0131 Kul\u00fcb\u00fc taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir. Bu yar\u0131\u015flar R\u0131ht\u0131m \u00f6n\u00fcnde ve karaya paralel bir kulvarda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Bu yar\u0131\u015fa d\u00f6nemin \u0130zmir Valisi Abdurrahman Nureddin Pa\u015fa da kat\u0131l\u0131r. Yar\u0131\u015fan tekneler d\u00f6rt k\u00fcrek ve d\u00f6rt k\u00fcrek\u00e7i ile bir d\u00fcmenciden olu\u015fmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bir d\u00f6nemin gelene\u011fi olan bu yar\u0131\u015flar, 1894 y\u0131l\u0131nda Hamidiye Sanayi Mektebi taraf\u0131ndan, okul \u00f6n\u00fcne gelen k\u0131y\u0131da d\u00fczenlenir. Bu yar\u0131\u015flar\u0131 kazananlara genelde alt\u0131n saat gibi de\u011ferli arma\u011fan verilirken, di\u011fer dereceye girenlere de g\u00fcm\u00fc\u015f arma\u011fanlar verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n 1895 y\u0131l\u0131 Mart ay\u0131nda \u0130ptidai (\u0130lk\u00f6\u011fretim) dersleri vermek \u00fczere a\u00e7\u0131lan \u015fube ile okulda e\u011fitim s\u00fcresi yedi y\u0131la \u00e7\u0131kar. 1896 y\u0131l\u0131nda kuramsal derslere \u201cArap\u00e7a\u201d, \u201cFars\u00e7a\u201d, \u201cT\u00fcrk\u00e7e\u201d, \u201cHendese\u201d (Geometri), \u201cTarih\u201d ve \u201cCo\u011frafya\u201d eklenir. Bu d\u00f6nemde okulun sanayi k\u0131sm\u0131na ya\u015f\u0131 sadece 12 ve 13 olan \u00f6\u011frenciler al\u0131nmaktad\u0131r. 1897 y\u0131l\u0131nda “paras\u0131z-yat\u0131l\u0131” \u00f6\u011frenci kadrosu iki y\u00fcze \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r ve 1890\u2019lar\u0131n sonunda be\u015f y\u0131ll\u0131k e\u011fitim veren okulun T\u00fcrk, Rum ve Yahudilerden olu\u015fan \u00f6\u011frenci say\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7 y\u00fcz\u00fc bulur. Bu d\u00f6nemde okula gelir i\u00e7in tahsis edilmi\u015f olan birka\u00e7 han, otuz kadar d\u00fckk\u00e2n ve ma\u011faza, bir \u00e7iftli\u011fin yar\u0131 hissesi ile Bal\u00e7ova\u2019daki \u0131l\u0131ca ve Belediye gelirlerinin %2\u2019si harcamalar\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yetmedi\u011fi i\u00e7in zaman\u0131n \u0130zmir Valisi Abdurrahman Nureddin Pa\u015fa \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde piyango \u00e7ekili\u015fi d\u00fczenlenir. Bu piyango, Mehmet K\u00e2mil Pa\u015fa d\u00f6neminde de yinelenir ve buradan gelen kazan\u00e7 ile hem okulun harcamalar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmas\u0131, hem de Guraba Hastanesi\u2019nin (Devlet Hastanesi) eksiklerinin tamamlanmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. Bu d\u00f6nemde Bal\u00e7ova \u0131l\u0131calar\u0131 yak\u0131n\u0131nda baz\u0131 giri\u015fimcilerin genele a\u00e7\u0131k hamamlar yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fvurduklar\u0131 ruhsat talepleri okulun gelirini etkileyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek geri \u00e7evrilir. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 27 A\u011fustos 1898)<\/em><\/p>\n\n\n\n Ancak bu tekliflerden birinin sahibi M\u00f6sy\u00f6 Miel’in okulun arkas\u0131ndaki alanda bir otel ve hamam yap\u0131lmas\u0131 \u00f6nerisine sadece hamam yap\u0131lmas\u0131 izni \u00e7\u0131kar ve bu ki\u015fi taraf\u0131ndan hamam in\u015fa edilir. (BOA. Bab-\u0131 \u00c2li Evrak Odas\u0131. \/ 3 Ekim 1898)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bir y\u0131l sonra okulda g\u00f6n\u00fcll\u00fc terzilik yapmakta olan Karabet Efendi bu nedenle “\u0130ftihar Madalyas\u0131” ile taltif edilir. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 21 \u015eubat 1899)<\/em><\/p>\n\n\n\n Eski Karantina binalar\u0131nda ise bu d\u00f6nemde Girit’ten gelen muhacirler bar\u0131nd\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. (BOA. Y\u0131ld\u0131z. K\u00e2mil Pa\u015fa Evrak\u0131. \/ 25 \u015eubat 1899)<\/em><\/p>\n\n\n\n Okulun m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ise, okul tarihinin en tart\u0131\u015fmal\u0131 ki\u015fisi ve saray\u0131n da jurnalcilerinden biri oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan Ahmed Es’ad Efendi yapmaktad\u0131r. Bu ki\u015finin ad\u0131 ar\u015fiv belgelerinde zaman zaman “Okul M\u00fcd\u00fcr\u00fc” olarak g\u00f6sterilirken baz\u0131 belgelerde de “Okulun Fahri Naz\u0131r\u0131” olarak s\u00f6z edilmektedir. 1899 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenlenen piyangonun geliri ile \u00e7ama\u015f\u0131rhane, tuvaletler, yemekhane ve \u00fcst\u00fcndeki marangozhane in\u015fa edilir. 1902 y\u0131l\u0131ndaki piyango geliri ile de okul \u00f6n\u00fcndeki d\u00fckk\u00e2nlar in\u015fa edilecektir.<\/p>\n\n\n\n 1900 y\u0131l\u0131nda Marangozluk \u00f6\u011frencilerinden Behl\u00fcl, Bayram ve S\u00fcleyman Efendiler ile marangoz ustas\u0131 \u0130spiro Efendi’ye ba\u015far\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 “Sanayi Madalyas\u0131” verilir. Bunun nedeni \u0130stanbul’da Sultan’a g\u00f6nderilen ve i\u00e7lerinde okul binas\u0131 \u015feklinde ah\u015fap bir de dolab\u0131n bulundu\u011fu \u00e7e\u015fitli mobilyan\u0131n \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bulunmas\u0131d\u0131r. (<\/em>BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 26 Ekim 1900)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu haber memnunluk yarat\u0131rken birka\u00e7 g\u00fcn sonra patlak veren bir yolsuzluk olay\u0131 s\u0131k\u0131nt\u0131 yarat\u0131r. D\u00f6nemin \u0130zmir Valisi Mehmet K\u00e2mil Pa\u015fa’n\u0131n o\u011flu Said’in ad\u0131 Sanayi Mektebi Piyangosu bilet sat\u0131\u015f\u0131nda yap\u0131lan yolsuzlu\u011fa kar\u0131\u015f\u0131r. Olay sadece yolsuzlukla kalmamakta ve Kordon’da a\u00e7\u0131lan umumhanelerden r\u00fc\u015fvet al\u0131nmas\u0131 da d\u00e2hil olmak \u00fczere farkl\u0131 noktalara da gitmektedir. (BOA. Y\u0131ld\u0131z. Arzuhal Jurnal. \/ 5 Kas\u0131m 1900)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu yolsuzluk olay\u0131na da bir \u015fekilde ad\u0131 kar\u0131\u015fan Ahmed Es’ad Efendi de g\u00f6revinden al\u0131n\u0131r ve 1901 y\u0131l\u0131nda okulun m\u00fcd\u00fcrl\u00fck g\u00f6revinde Mehmed Nuri Efendi’yi g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Ancak “Haks\u0131z yere g\u00f6revden al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ederek, g\u00f6revden al\u0131n\u0131\u015f sebebini ve bir an \u00f6nce mahkemesinin sonu\u00e7land\u0131r\u0131lmas\u0131” i\u00e7in telgraf \u00e7ekerek ba\u015fvuruda bulunan Ahmed Es’ad Efendi’nin bu dilek\u00e7eye unvan olarak “\u0130zmir Mektebi Sanayi Fahri M\u00fcd\u00fcr\u00fc” yazmas\u0131 dikkatleri \u00e7eker. K\u0131sa zaman sonra da s\u00f6z konusu h\u0131rs\u0131zl\u0131k iddias\u0131 i\u00e7in tahkikat komisyonu kurulur. (<\/em>BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ <\/em>11 A\u011fustos 1901)<\/em><\/p>\n\n\n\n 1891 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenlenen ilk piyangonun geliri okulun b\u00fct\u00e7esinde rahatlama sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Viyana\u2019dan Viktor Callea adl\u0131 bir de m\u00fczisyen getirtilir. Fl\u00fctist Callea, okulun m\u0131z\u0131ka tak\u0131m\u0131nda nefesli \u00e7alg\u0131lar grubu ile de ilgilenmeye ba\u015flar. Ancak bandonun geli\u015fmesi 1895 y\u0131l\u0131nda okuldan mezun olan ve bir t\u00fcr k\u00fc\u00e7\u00fck trompet diyebilece\u011fimiz b\u00fc\u011fl\u00fc \u00e7alan \u0130smail Z\u00fcht\u00fc ile ba\u015flar. <\/p>\n\n\n\n Bu s\u0131ralar Torbal\u0131’da, \u00fclkemizdeki ilk at yar\u0131\u015flar\u0131 olarak d\u00fczenlenen Sultan\u00ee Ko\u015fular\u0131’na \u0130smail Z\u00fcht\u00fc y\u00f6netimindeki Sanayi Mektebi Bandosu da \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131 olarak kat\u0131lmakta ve orada konser vermektedir. B\u00f6yle bir yar\u0131\u015f g\u00fcn\u00fc Torbal\u0131’dan trenle Alsancak gar\u0131na d\u00f6nen bando, y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f halinde ve Kordon yoluyla okula giderken beklenmedik anda \u00f6nlerine dikilen bir adam yollar\u0131n\u0131 keser ve bandoyu durdurur. Bu ki\u015fi yukar\u0131da da s\u00f6z\u00fc edilen ve b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla \u0130stanbul’dan hafiye olarak g\u00f6revlendirilen Ahmed Es’ad’d\u0131r. \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’den “Mar\u015f-\u0131 Sultani\u2019yi \u00e7ald\u0131rmas\u0131n\u0131” ister ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc tamamlar tamamlamaz da oturmakta oldu\u011fu kafeye d\u00f6ner. Amac\u0131, o anda kafede oturmakta olan yabanc\u0131lara hava atmakt\u0131r. \u0130smail Z\u00fcht\u00fc bir an duraklar gibi olursa da kesin karar\u0131n\u0131 verir ve “Mar\u015f mar\u015f” komutuyla bandoyu yeniden harekete ge\u00e7irir. Bu davran\u0131\u015f \u00fczerine \u00e7ok sinirlenen Ahmed Es’ad yerinden f\u0131rlayarak \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’n\u00fcn \u00f6n\u00fcne ge\u00e7er ve “Mar\u015f\u0131 neden \u00e7ald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131?” sorar. \u0130smail Z\u00fcht\u00fc de “Bandonun uluorta konser veremeyece\u011fini ve hele Mar\u015f-\u0131 Sultani’nin yabanc\u0131lar\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131nmas\u0131n\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ekler ve y\u00fcr\u00fcmesini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Sinirlenen Ahmed Es’ad, y\u00fcz\u00fcne bir tokat att\u0131\u011f\u0131 \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’ye ba\u011f\u0131rarak “\u0130\u015finden kovduraca\u011f\u0131” tehdidinde bulunur. \u0130smail Z\u00fcht\u00fc oral\u0131 olmaz ve adam\u0131n dile\u011fini yapmayarak bandosu ba\u015f\u0131nda okula d\u00f6ner.<\/p>\n\n\n\n Ancak Ahmed Es’ad dedi\u011fini yapt\u0131r\u0131r ve \u0130smail Z\u00fcht\u00fc g\u00f6revlerinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rarak okulda \u00fcretilen malzemelerin sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ma\u011fazaya memur olarak atan\u0131r. Sanayi Mektebi Bandosu \u015fefli\u011fine de fl\u00fctist Victor Callea getirilir. Bu olay hassas ruhlu \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’y\u00fc \u00e7ok \u00fczer ve kendisinin daha iyi bir m\u00fczisyen oldu\u011funu belirterek okul y\u00f6netiminden g\u00f6reve iade edilmesini ister. Ancak olumlu yan\u0131t alamaz. Bir g\u00fcn, beklenmedik bir olay bu sorunun ortadan kalkmas\u0131na neden olur. Asl\u0131nda pek fazla nitelikli bir m\u00fczisyen olmayan \u015fef Callea eksikli\u011fini hissetti\u011fi armoni bilgisini ilerletmek i\u00e7in \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’den \u00f6zel ders almak ister. Teklif kabul edilince de birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flarlar. Ancak haber yay\u0131l\u0131r ve durumu \u00f6\u011frenen okul y\u00f6netimi yap\u0131lan yanl\u0131\u015f\u0131 anlayarak \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’y\u00fc g\u00f6revine iade eder. \u0130zmir Sanayi Mektebi Bandosu yo\u011fun bir \u00e7al\u0131\u015fma sonucu k\u0131sa zamanda \u015fehrin en \u00f6nemli m\u00fczik grubu haline gelir ve ba\u015far\u0131s\u0131 \u0130stanbul\u2019dan da duyulur. \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’n\u00fcn gerekti\u011fi par\u00e7alarda b\u00fc\u011fl\u00fc de \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 bando, Gymnasie Club’dan, Frans\u0131z Konsoloslu\u011fu bah\u00e7esine; \u0130zmir’deki hemen t\u00fcm okul t\u00f6renlerinden, her t\u00fcrl\u00fc resmi kar\u015f\u0131lamaya s\u00fcrekli \u00e7a\u011fr\u0131lan tek topluluktur.<\/p>\n\n\n\n Bu arada bir zaman sonra da Callea’n\u0131n karde\u015fi Alfred de \u0130zmir’e gelir ve K\u0131\u015fla’ya ba\u011fl\u0131 askeri bandonun y\u00f6neticisi olur. Alfred ve Viktor Callea, birka\u00e7 y\u0131l sonra, ba\u015far\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 Be\u015finci Dereceden Mecidi Ni\u015fan\u0131 ile \u00f6d\u00fcllendirilirler. (BOA. <\/em>Y\u0131ld\u0131z. K\u00e2mil Pa\u015fa Evrak\u0131. \/ <\/em>28 A\u011fustos 1901)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu arada s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen soru\u015fturmay\u0131 tamamlayan komisyonun haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapor sonucu “Okulun eski Naz\u0131r\u0131 Ahmed Es’ad Bey’in, okul yarar\u0131na d\u00fczenlenen piyangodan \u00e7\u0131kar sa\u011flamas\u0131 nedeniyle” hakk\u0131nda dava a\u00e7\u0131l\u0131r. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 15 \u015eubat 1902)<\/em><\/p>\n\n\n\n 1901 y\u0131l\u0131nda verilen derslere “Frans\u0131zca” da eklenir. Bu d\u00f6nemde okulda \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler ya\u015fan\u0131r. Fahri Naz\u0131r Z\u00fchd\u00fc Bey zaman\u0131nda okulun y\u00f6netim kadrosu de\u011fi\u015ftirilir. Y\u00f6netim \u015fekli, sanayi ve ders programlar\u0131nda da yenilikler yap\u0131l\u0131r. M\u00fcd\u00fcr Tahir Raci Efendi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan 175 maddelik okul talimatnamesi valilik makam\u0131na sunulur. 83 maddelik bir ba\u015fka talimatname de 1901 y\u0131l\u0131nda d\u00f6nemin okul Fahri Naz\u0131r\u0131 As\u0131m Bey taraf\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131r. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Tarihi \u00c7ar\u015f\u0131 B\u00f6lgesi’nde yer alan Acem Han\u0131’n\u0131n da okula tahsisli oldu\u011fu ve kira gelirinden yararlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ar\u015fiv belgelerinden anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Burada s\u00f6z\u00fc edilen programla ilgili d\u00fczenleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kar\u015f\u0131n okuldaki e\u011fitim bir t\u00fcrl\u00fc nitelikli bir d\u00fczene girmez. Bu durum 1915 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrer. O y\u0131l okulun m\u00fcd\u00fcrl\u00fck g\u00f6revine atanan, \u0130zmir Milli K\u00fct\u00fcphane M\u00fcd\u00fcr\u00fc Sezai Bey, zaman ge\u00e7irmeden ilk ve orta e\u011fitimi i\u00e7eren dokuz y\u0131ll\u0131k bir ders program\u0131 ile bir i\u00e7 nizamname haz\u0131rlayarak, okulun, valilik g\u00f6zetiminde, Ticaret ve Ziraat Nezareti’ne ba\u011flanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n 1903 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde okulda matbaa hurufat\u0131n\u0131n da imal edildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. S\u00f6zgelimi o d\u00f6nemde hen\u00fcz Sel\u00e2nik’te bas\u0131lmakta olan As\u0131r ve \u0130zmir’de bas\u0131lan Ahenk ve Hizmet gazeteleri matbaalar\u0131 i\u00e7in Mekteb-i Sanayi’de yap\u0131lan T\u00fcrk\u00e7e harfler g\u00f6nderilir. (BOA. Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ 16 Temmuz 1903)<\/p>\n\n\n\n Sanayi Mektebi Piyangosu 1904 y\u0131l\u0131nda da d\u00fczenlenir.<\/p>\n\n\n\n Bu y\u0131l i\u00e7inde okul ve Guraba Hastanesi’ne gelir amac\u0131yla, \u0130zmir Valili\u011fi bir kumpanyadan \u00fc\u00e7 gemi birden al\u0131r. (BOA. <\/em>Y\u0131ld\u0131z. M\u00fctenevvi Maruzat. \/ <\/em>25 Eyl\u00fcl 1904)<\/em><\/p>\n\n\n\n Ancak bu hareket \u0130stanbul’dan onay g\u00f6rmez ve s\u00f6z konusu gemilerin “Hemen mahallerine g\u00f6nderilmeleri” istenir. (BOA. <\/em>Y\u0131ld\u0131z. K\u00e2mil Pa\u015fa Evrak\u0131. \/ <\/em>2 Kas\u0131m 1904)<\/em><\/p>\n\n\n\n 1 Eyl\u00fcl 1905 tarihinde okul binas\u0131n\u0131n biti\u015fi\u011finde alt kat\u0131 yemekhane ve \u00fcst kat\u0131 yatakhane olarak in\u015fa edilen yeni bina hizmete girer. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n sonunda okul ad\u0131na d\u00fczenlenen piyangoya h\u00fck\u00fbmetten farkl\u0131 m\u00fcdahaleler gelir. O y\u0131l\u0131n piyangosu Sanayi Mektebi ile \u0130zmir Yahudi Mektebi yarar\u0131na d\u00fczenlenip, gelirin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc Alliance Israelite adl\u0131 Yahudi kurulu\u015funa b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. \u0130stanbul’dan gelen uyar\u0131 ile bu gelir Hicaz Demiryolu ve \u0130zmir Gurab\u00e2 Hastanesi yarar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. (<\/em>BOA. <\/em>Y\u0131ld\u0131z. K\u00e2mil Pa\u015fa Evrak\u0131. \/ 29 Aral\u0131k 1905)<\/em><\/p>\n\n\n\n K\u0131sa zaman sonra bu kez “G\u00f6\u00e7menler i\u00e7in Ziraat Bankas\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen piyango ile \u0130zmir, Selanik ve Bursa Sanayi Mektepleri ile \u0130zmir Yahudi Mektebi ad\u0131na d\u00fczenlenen piyangolar”\u0131n tamam\u0131 yasaklan\u0131r. (BOA. \u0130rade. Hususi. \/ 25 Mart 1906)<\/em><\/p>\n\n\n\n \u0130ki y\u0131l sonra al\u0131nan yeni bir kararla da \u0130zmir’de Sanayi ve Yahudi mektepleriyle, Selanik Mektebi piyangolar\u0131n\u0131n yasaklan\u0131rken, g\u00f6\u00e7menlerin masraf ve bar\u0131nmalar\u0131 i\u00e7in Ziraat Bankas\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen piyangoya ge\u00e7ici olarak izin verilecektir. (BOA. <\/em>\u0130rade. Ticaret ve Nafia. \/ <\/em>11 Nisan 1906)<\/em><\/p>\n\n\n\n Okulun \u00e7e\u015fitli ba\u015far\u0131lar\u0131 nedeniyle madalya ya da \u00f6d\u00fcl alma gelene\u011fi i\u00e7inde 1906 y\u0131l\u0131nda \u00f6\u011frencilerden \u0130smail Efendi ile birlikte on alt\u0131 \u00f6\u011frencinin Sanayi Madalyas\u0131 almas\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. (BOA. <\/em>\u0130rade. Taltifat.<\/em>\/ <\/em>29 Aral\u0131k 1906)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu s\u00f6z konusu madalyan\u0131n tarihinde olduk\u00e7a y\u00fcksek bir say\u0131d\u0131r. Bir y\u0131l sonra ise okul m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revine, o d\u00f6nemde (her nedense) okulun ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Orman Nezareti taraf\u0131ndan Necib Efendi atan\u0131r. Ancak bu atamaya kar\u015f\u0131 olan Ahenk Gazetesi \u0130mtiyaz Sahibi Ali Bey’in g\u00f6sterdi\u011fi yo\u011fun muhalefet uzun zaman \u0130zmir’de g\u00fcn\u00fcn konusu olur.<\/p>\n\n\n\n 1908 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde okulda e\u011fitim g\u00f6ren 264 \u00f6\u011frenci aras\u0131nda 27 Rum ve 1 de Yahudi \u00f6\u011frenci vard\u0131r. Bu y\u0131l i\u00e7indeki \u00f6nemli geli\u015fmelerden bir tanesi okula ek at\u00f6lye binalar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn daha in\u015faatlar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131 ve 5 Mart 1908 tarihinde t\u00f6renle a\u00e7\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l Temmuz ay\u0131 ba\u015f\u0131nda okul bah\u00e7esinde yazl\u0131k bir sinema a\u00e7\u0131l\u0131r. Okula gelir getirmesi i\u00e7in a\u00e7\u0131lan sinema, yaln\u0131z kad\u0131n izleyicilere mahsustur. Yine bu y\u0131l okul, atelyelerinde \u00fcretti\u011fi pulluklar\u0131 sat\u0131\u015fa \u00e7\u0131kar\u0131r ve hatta Bergama’da bir de acente sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n 1909 y\u0131l\u0131 okulun yeni bir at\u0131l\u0131m ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u0131l olur ve okulda ilk kez Mekteb-i Sanayi ad\u0131yla bir gazete \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u015flar. Bu hareket kendi alan\u0131nda \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r. Bu arada bir \u015fikayet sonucu g\u00f6revden al\u0131nan d\u00f6nemin okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc Hasan Efendi’nin haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r ve ma\u011fduriyetin giderilmesi i\u00e7in irade \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. (BOA. <\/em>Dahiliye. Mektubi Kalemi. \/ <\/em>3 \u015eubat 1909)<\/em><\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n sonuna do\u011fru okulun ad\u0131, bir t\u00fcrl\u00fc bitmeyen yolsuzluk skandallar\u0131ndan birine daha kar\u0131\u015f\u0131r. Okuldaki sand\u0131kta Ba\u015fkatip olan \u0130brahim ile Sand\u0131k Emini Avni efendilerin yolsuzluk yaparak zimmetlerine para ge\u00e7irdikleri anla\u015f\u0131l\u0131r ve haklar\u0131nda dava a\u00e7\u0131l\u0131r. BOA. (<\/em>\u015eura-y\u0131 Devlet. \/ <\/em>5 Eyl\u00fcl 1909)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bir y\u0131l sonra okul y\u00f6netimi \u00f6nceki y\u0131llarda okula \u00f6nemli katk\u0131s\u0131 olan piyangoyu bir kez daha hayata ge\u00e7irmeye karar verirse de bu karara \u0130zmir Belediyesi’nden itiraz gelir. (BOA. <\/em>\u015eura-y\u0131 Devlet. \/ <\/em>6 Mart 1910)<\/em><\/p>\n\n\n\n Bu d\u00f6nemde Balkanlar\u2019da bir t\u00fcrl\u00fc bitmeyen kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n tekrar ba\u015flamas\u0131 \u00fczerine iktidardaki \u0130ttihat ve Terakki Partisi, b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 sakinle\u015ftirmek ve yeniden devlete kazand\u0131rmak \u00fcmidiyle k\u0131sa zaman \u00f6nce tahta oturmu\u015f olan Sultan V. Mehmed’i Rumeli gezisine \u00e7\u0131kar\u0131rlar. Sadrazam ve baz\u0131 h\u00fck\u00fcmet \u00fcyelerinin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve 5 – 26 Haziran tarihleri aras\u0131ndaki gezide ilk \u00f6nemli durak Sel\u00e2nik’tir. Gezi b\u00f6lge halk\u0131na Osmanl\u0131 Devleti’nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00f6stermek amac\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7ok g\u00f6rkemli olmas\u0131 istenir. Sel\u00e2nik’e davet edilen \u00e7ok say\u0131da bando aras\u0131nda, ba\u015far\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 \u0130zmir Sanayi Mektebi bandosu da vard\u0131r. Okul bandosunun ba\u015f\u0131nda Sel\u00e2nik’e giden \u0130smail Z\u00fcht\u00fc, burada \u00f6zel olarak Sel\u00e2nik Mar\u015f\u0131\u2019n\u0131 besteler ve mar\u015f\u0131 \u00e7ok be\u011fenen Sultan Re\u015fat bestecinin \u00f6d\u00fcllendirilmesini ister. K\u0131sa zaman i\u00e7inde kendisine verilmesi uygun g\u00f6r\u00fclen Sanayi Madalyas\u0131 \u0130zmir’e ula\u015f\u0131r. (BOA. <\/em>Dahiliye. M\u00fctenevvi. \/ <\/em>22 Haziran 1911)<\/em><\/p>\n\n\n\n B\u00f6ylelikle okulun Musiki Muallimi ve Bando \u015eefi \u0130smail Z\u00fcht\u00fc Bey de bu madalyay\u0131 alan \u00f6\u011fretmenler aras\u0131na ad\u0131n\u0131 yazd\u0131r\u0131r. \u0130ki y\u0131l sonra ise bu kez okula, \u0130zmir Sultanisi ve \u0130zmir Musevi Musika Cemiyetleri ile birlikte G\u00fcm\u00fc\u015f Donanma Madalyas\u0131 verilecektir. (BOA. Maarif Nezareti. Mektubi Kalemi. \/ 18 Aral\u0131k 1913)<\/em><\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n sonuna do\u011fru bir kurulla birlikte g\u00f6revli olarak Avusturya-Macaristan’a giden \u0130smail Z\u00fcht\u00fc burada bir s\u00fcrpriz ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Avusturyal\u0131lar, Selanik konsoloslar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile mar\u015f\u0131n notas\u0131n\u0131 getirtip, gurubu \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’n\u00fcn Sel\u00e2nik Mar\u015f\u0131 ile kar\u015f\u0131larlar. O d\u00f6nemde \u0130zmir\u2019de olduk\u00e7a yayg\u0131n olan \u00e7a\u011fda\u015f m\u00fczik al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda \u0130zmir Sanayi Mektebi \u00f6\u011fretmeni \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’n\u00fcn b\u00fcy\u00fck rol\u00fc vard\u0131r. Balkan Sava\u015f\u0131’ndan hemen sonra, \u015fehrin \u00f6nde gelen ki\u015fileri taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenime a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f bulunan \u0130ttihat ve Terakki Numune Mektebi\u2019nin bat\u0131ya d\u00f6n\u00fck pencerelerinden birisi de \u00e7ok sesli m\u00fczik e\u011fitimidir. Arap F\u0131r\u0131n\u0131 Soka\u011f\u0131\u2019nda bir yap\u0131da kurulan okulun e\u011fitim kadrosunda Saraco\u011flu \u015e\u00fckr\u00fc, Salih Zeki, Maiyet Memuru \u0130zzet, Anadolu Gazetesi sahibi ve ba\u015fyazar\u0131 Haydar R\u00fc\u015ft\u00fc, eski mebuslardan Rodoslu Enver, Profes\u00f6r Veli gibi d\u00f6nemin \u00e7ok de\u011ferli insanlar\u0131 vard\u0131r. (Bu yap\u0131 Sonralar\u0131 Dumlup\u0131nar \u0130lkokulu olarak kullan\u0131lm\u0131\u015f olup ikibinli y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda yanm\u0131\u015ft\u0131r. Yaz\u0131 haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada onar\u0131m\u0131 tamamlanmak \u00fczere idi.)<\/p>\n\n\n\n Bu kadro, okuldaki di\u011fer dersler gibi m\u00fczik e\u011fitiminde de reformist bir tav\u0131r i\u00e7ine girerek kendilerine en uygun e\u011fiticiyi aramaya ba\u015flar. \u0130smail Z\u00fcht\u00fc’y\u00fc ke\u015ffetmeleri de fazla zaman almaz. G\u00f6revlendirdikleri arkada\u015flar\u0131 Turgut (T\u00fcrko\u011flu) ne yap\u0131p yapar ve bu i\u015fe pek de g\u00f6n\u00fcll\u00fc olmayan sanat\u00e7\u0131n\u0131n \u00f6\u011fretmenlik yapmay\u0131 kabullenmesini sa\u011flar. Sonu\u00e7 olarak okulun b\u00fct\u00fcn s\u0131n\u0131flar\u0131nda “Vokal M\u00fczik” dersi zorunlu olarak verilmeye ba\u015flar. Yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l i\u00e7inde de 80-100 \u00f6\u011frencilik koro d\u00f6rt sesli eserleri rahatl\u0131kla seslendirir duruma gelir.<\/p>\n\n\n\n O tarihlerde, \u00fclkemize yeni gelen ve Osmanl\u0131 ordusunda reform \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmaya ba\u015flayan Alman generali Otto Liman von Sanders\u2019in \u0130zmir’i ziyareti \u015ferefine, Vali Rahmi bey taraf\u0131ndan bir spor \u015fenli\u011fi d\u00fczenlenir. Paradiso’da (bu g\u00fcnk\u00fc \u015eirinyer) d\u00fczenlenen bu \u015fenli\u011fe korosu ile birlikte \u0130smail Z\u00fcht\u00fc de \u00e7a\u011fr\u0131l\u0131r. Amerikan Koleji’nde, spor g\u00f6sterilerinin izlendi\u011fi salonunun d\u0131\u015f\u0131ndaki terasta yerini alan koro hen\u00fcz ilk par\u00e7as\u0131n\u0131 seslendirmeye ba\u015flar ba\u015flamaz hemen d\u0131\u015far\u0131ya f\u0131rlayan konuklar ne g\u00f6rd\u00fcklerine ne de kulaklar\u0131na inanamazlar. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftaki \u00e7ocuklar\u0131n s\u00f6yledikleri \u015fark\u0131y\u0131 \u00e7ok sesli s\u00f6ylemelerindeki ba\u015far\u0131 t\u00fcm konuklar\u0131 olduk\u00e7a \u015fa\u015f\u0131rt\u0131r. Ne \u00f6\u011frencilerin ne de \u00f6\u011fretmenlerinin T\u00fcrk oldu\u011funa bir t\u00fcrl\u00fc inanmak istemezler. Bu \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k, minik dinleti sonunda yerini olduk\u00e7a hararetli alk\u0131\u015flara b\u0131rak\u0131rken, International Kolej M\u00fcd\u00fcr\u00fc McMahlan, Turgut (T\u00fcrko\u011flu) Bey’e \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:<\/p>\n\n\n\n – Bu ders i\u00e7in Londra’dan \u00f6zel olarak bir m\u00fczik \u00f6\u011fretmeni getirtti\u011fim halde itiraf ederim ki \u0130smail Z\u00fcht\u00fc\u2019n\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 sa\u011flayamad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n 1912 y\u0131l\u0131nda yine yurt d\u0131\u015f\u0131ndan getirtilen Macar sepet\u00e7ilik \u00f6\u011fretmeni Gras’\u0131n g\u00f6zetiminde “Sepet\u00e7ilik” b\u00f6l\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131rsa da, bilmedi\u011fimiz nedenlerle iki y\u0131l sonra kapat\u0131l\u0131r ve uzman \u00f6\u011fretmenin g\u00f6revine son verilir. Ayn\u0131 y\u0131l okulda bir d\u00f6k\u00fcmhane ile so\u011fuk demir at\u00f6lyesi de hizmete girer. 1914 y\u0131l\u0131 ilkbahar\u0131nda geleneksel piyango i\u00e7in okul bir kez daha fakat \u015fartl\u0131 izin al\u0131r. Karara g\u00f6re “Piyango yaln\u0131zca Sanayi Mektebi ad\u0131na d\u00fczenlenmeyecek; di\u011fer okullar ve hay\u0131r kurumlar\u0131 da bu \u00e7ekili\u015ften yararlanacakt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131n piyango biletleri, \u0130stanbul’da da sat\u0131\u015fa sunulabilecektir.” (BOA. Dahiliye. \u0130dare. \/ 20 May\u0131s 1914)<\/em><\/p>\n\n\n\n Osmanl\u0131 Devleti’nin I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na girmesi \u00fczerine 1914 – 1915 ders y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda on iki ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6\u011frenciler ailelerinin yan\u0131na g\u00f6nderilir. 1914 y\u0131l\u0131nda okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak Yusuf Sad\u0131k Bey g\u00f6rev yapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 15 May\u0131s 1919 tarihinde \u0130zmir’i i\u015fgal eden Yunan ordusu taraf\u0131ndan okula el konulur. Ama\u00e7 binay\u0131 \u0130yonya \u00dcniversitesi merkezi olarak kullanmakt\u0131r. Ancak bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015f\u0131na getirilen Profes\u00f6r Karateodoris, Konak b\u00f6lgesine daha yak\u0131n durumdaki, hen\u00fcz tamamlanmam\u0131\u015f \u0130ttihat ve Terakki Ticaret Mektebi binas\u0131n\u0131 daha uygun bulunca bu d\u00fc\u015f\u00fcnceden vazge\u00e7ilir. Bu arada, okulun “Marangozluk” ve “Demirhane” b\u00f6l\u00fcmlerinin az da olsa s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm b\u00f6l\u00fcmler kapat\u0131l\u0131r ve \u00f6\u011frencileri da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. \u0130ptidai s\u0131n\u0131f\u0131 \u00f6\u011frencileri de Dar\u00fcleytam’a g\u00f6nderilir. \u00d6te yandan Dar\u00fclmuallimin (Erkek \u00d6\u011fretmen Okulu) \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda bulunan ve kimsesi olmayan \u00f6\u011frenciler 1920 y\u0131l\u0131 yaz d\u00f6neminde \u0130zmir Sanayi Mektebi’nde bar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131rlar. Yunan Fevkalade Komiserli\u011fi taraf\u0131ndan g\u00f6revsiz b\u0131rak\u0131lan \u0130zmir Sanayi Mektebi \u00f6\u011fretmenleri ile bir d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f olan marangozhane ve demirhane \u00f6\u011fretmenlerinin birikmi\u015f maa\u015flar\u0131 h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan \u00f6denir. (BOA. Umur-\u0131 Mahalliye ve Vilayat M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. \/ 5 Kas\u0131m 1921)<\/em><\/p>\n\n\n\n Kurtulu\u015ftan sonra, i\u015fgal y\u00f6netiminde okuldan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan iptidai \u00f6\u011frencileri i\u00e7in uygulama devam ettirilir ve 18 Ocak 1923 tarihinde, 75 \u00f6\u011frenci ile yeniden e\u011fitime ba\u015flayan okulda bu b\u00f6l\u00fcm a\u00e7\u0131lmaz. Ancak iptidai e\u011fitimini tamamlayan yetim \u00e7ocuklar okula kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n Atat\u00fcrk de, \u0130zmir\u2019e geli\u015fleri s\u0131ras\u0131nda okulu \u00fc\u00e7 kez ziyaret eder. Bu ziyaretlerin ilki 13 \u015eubat 1923 g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015fir. Okulun hat\u0131ra defterine Gazi \u015funlar\u0131 yazar: “Eri\u015fmeye mecbur bulundu\u011fumuz d\u00fczeye, bug\u00fcnk\u00fc kadar uzak kal\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6nemli sebeplerinden biri, sanata ve sanatk\u00e2rlara l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu derece \u00f6nem verilmemi\u015f olmas\u0131d\u0131r.” \u0130kinci ziyaret yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l sonra, 16 Ocak 1924 tarihinde ger\u00e7ekle\u015fir. Defterdeki ifade \u015f\u00f6yledir: “T\u00fcrkiye Cumhuriyeti, bu sanat mekteplerinin tam geli\u015fmesine \u00e7ok muhta\u00e7t\u0131r.” Bu g\u00fczide okula \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ziyaretini 14 Ekim 1925 tarihinde ger\u00e7ekle\u015ftiren Ulu \u00f6nder, bu kez \u015funlar\u0131 yazacakt\u0131r: “Bu defaki ziyaretimde daha \u00e7ok memnun oldum. Her y\u0131l biraz daha ilerleme var; daha \u00e7ok l\u00e2z\u0131m.”<\/p>\n\n\n\n Bu d\u00f6nemde de okul, e\u011fitim alan\u0131nda \u00e7ok de\u011ferlidir ve ilgili yakla\u015f\u0131mlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. S\u00f6zgelimi 15 Temmuz 1923 tarihli, “\u0130zmir K\u00f6rfezi Vapur \u0130\u015fletme \u0130mtiyaz\u0131 Hakk\u0131ndaki \u015eartname”nin 21. Maddesi’nde “Sanayi kurulu\u015flar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7iler ile m\u00fchendis ve Sanayi Mektebi \u00f6\u011frencileri tersanede staj yapabileceklerdir. Ancak bunlar\u0131n say\u0131s\u0131 tersanede \u00e7al\u0131\u015fan i\u015f\u00e7ilerin %10’unu ge\u00e7meyecektir.” \u015feklinde d\u00fczenlenen maddesini \u00f6rnek olarak g\u00f6sterebiliriz.<\/p>\n\n\n\n \u0130zmir Sanatlar Mektebi 19 Ekim 1923 tarihinde vilayet y\u00f6netimince devir al\u0131n\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l okulda \u00fccretli e\u011fitime de ba\u015flan\u0131r. 1924 y\u0131l\u0131nda okulda son sistem elektrik tesisat\u0131 d\u00f6\u015fenir ve demir, tesviye, torna, teneke ve d\u00f6k\u00fcm at\u00f6lyeleri geni\u015fletilirken, marangoz at\u00f6lyesine yeni tezgahlar gelir. Ancak okul bandosu yeniden kurulmaz. Vilayet Enc\u00fcmeni, 1925 y\u0131l\u0131 A\u011fustos ay\u0131nda okul m\u0131z\u0131kas\u0131n\u0131n askeriyeye sat\u0131lmas\u0131na karar verir ve m\u0131z\u0131ka askeriyeye devir edilir. 1925-1926 ders y\u0131l\u0131nda 23 \u00f6\u011fretmen ve 13 memur kadrosu ile 205 erkek \u00f6\u011frenciye e\u011fitim veren okulda \u015fu dersler vard\u0131r: Hesap, Hendese, Frans\u0131zca, T\u00fcrk\u00e7e, Cebir, M\u00fcsellesat, Co\u011frafya, Teknoloji, Hikmet, Kimya, Makine ve Tatbikat\u0131, Elektrik, Resim ve Sanat. Okul, 1927 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan bir kanun sonucu Maarif Vekilli\u011fi’ne ge\u00e7er ve yeni reform program\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in Bel\u00e7ika’dan be\u015f uzman getirilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki \u0130zmir Enternasyonal Fuar\u0131’n\u0131n temeli olan \u201cBirinci Dokuz Eyl\u00fcl Sergisi\u201d de 4 Eyl\u00fcl 1927 tarihinde okul binas\u0131nda a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 25 Ekim 1930 tarihinde \u0130zmir\u2019in son y\u00fczy\u0131lda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck sel fel\u00e2ketinde okulun tesviye, torna ve teneke at\u00f6lyelerinin duvarlar\u0131 y\u0131k\u0131l\u0131r ve i\u00e7eriye dolu\u015fan sular bodrum kat\u0131yla, birinci kat\u0131 tamamen basar. \u00d6\u011frenciler mahsur kal\u0131r ve at\u00f6lyelerin tamam\u0131 mahvolur. Zarar \u00f6ylesine b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ki, sular \u00e7ekildikten sonra okulun i\u00e7inden \u00e7\u0131kar\u0131lan moloz ve \u00e7amur miktar\u0131 d\u00f6rt bin atl\u0131 y\u00fck arabas\u0131ndan fazlad\u0131r. Bu olayla birlikte sanat okulunun “ak\u015fam” k\u0131sm\u0131 kapat\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu olay, okulun ge\u00e7irdi\u011fi b\u00fcy\u00fck yang\u0131ndan \u00f6nce ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli y\u0131k\u0131m olur. Okulun eski haline d\u00f6nmesi i\u00e7in yap\u0131lan onar\u0131m -Vali K\u00e2z\u0131m Dirik\u2019in m\u00fcthi\u015f ilgisine ra\u011fmen- o y\u0131llar\u0131n ko\u015fullar\u0131ndan dolay\u0131 be\u015f y\u0131l s\u00fcrer. 1931 y\u0131l\u0131 Temmuz ay\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131lan bir kanunla okul \u0130zmir B\u00f6lge Sanat Okulu ad\u0131n\u0131 al\u0131r. Daha sonra, 4 Haziran 1943 tarihinde \u201cMithat Pa\u015fa Erkek Sanat Okulu\u201d; 1943 y\u0131l\u0131 Temmuz ay\u0131nda ise \u201cMithat Pa\u015fa Erkek Sanat Enstit\u00fcs\u00fc\u201d olur. 10 Nisan 1953 tarihinde okulda verici telsiz tesisat\u0131 kurulmas\u0131na izin verilir ve Mithatpa\u015fa Erkek Sanat Enstit\u00fcs\u00fc Radyosu \u0130zmir’de yay\u0131na ba\u015flar. Yay\u0131nlar 10:00 – 11:00 ve 15:00 – 16:00 saatleri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. (BCA, Ba\u015fbakanl\u0131k Kararlar Daire Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 \/ 30-18-1-2. \/ 10 Nisan 1953)<\/em><\/p>\n\n\n\n 31 Mart 1997 ak\u015fam\u0131 b\u00fcy\u00fck bir yang\u0131n ge\u00e7iren okul, mezun etti\u011fi i\u015f adamlar\u0131n\u0131n da b\u00fcy\u00fck deste\u011fi ile tepeden t\u0131rna\u011fa onar\u0131larak, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Ekim ay\u0131nda yeniden e\u011fitime ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n Mithatpa\u015fa semti ve onun taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lmasa da onun \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcyle hayata ge\u00e7irilen Islahhaneden do\u011fan harika bir e\u011fitim kurumunun \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fc aktar\u0131rken Midhat Pa\u015fa’n\u0131n \u015fehrimizde g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki varl\u0131\u011f\u0131ndan da s\u00f6z etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n Pa\u015fa’n\u0131n ad\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok yerde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Her \u015feyden \u00f6nce ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ve Konak’ta Saat Kulesi \u00f6n\u00fcnden ba\u015flayarak Narl\u0131dere \u0130l\u00e7esi sonuna kadar devam eden, 25 kilometre uzunlu\u011fundaki Mithatpa\u015fa Caddesi, \u0130zmir\u2019de ayn\u0131 ki\u015finin ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan en uzun yoldur. 1880\u2019lerde G\u00f6ztepe Caddesi ad\u0131yla a\u00e7\u0131lan caddenin Cumhuriyet sonras\u0131ndaki ad\u0131 \u0130n\u00f6n\u00fc iken 1951 y\u0131l\u0131nda Pa\u015fa’n\u0131n ad\u0131 verilir. Ayn\u0131 adl\u0131 bir ba\u015fka caddeyi de Gaziemir \u0130l\u00e7esi Estim Ticaret B\u00f6lgesi’nde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu arada Kar\u015f\u0131yakaAlaybey Mahallesi\u2019nde bulunan 1675 Sokak’\u0131n \u00f6nceki ad\u0131 da Mithat Pa\u015fa’d\u0131r. Pa\u015fa’n\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Mithatpa\u015fa semtindeki Hamidiye Camisi’nin an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir di\u011fer ad\u0131 da Mithatpa\u015fa Camisi’dir. Di\u011fer yandan Konak \u0130l\u00e7esi Bah\u00e7elievler Mahallesi\u2019nde, 501. Sokak’ta bulunan ilk\u00f6\u011fretim okulu da Pa\u015fa’n\u0131n ad\u0131n\u0131 ya\u015fatmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 1910\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda b\u00fcy\u00fcyen Karantina Mahallesi, Karantina \u0130slam ve Karantina Rum ad\u0131yla ikiye b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. \u0130zmir\u2019in kurtulu\u015funu izleyen y\u0131llarda da Karantina \u0130slam, Birinci Karantina; Karantina Rum ise \u0130kinci Karantina ad\u0131n\u0131 al\u0131r. \u0130zmir merkezinde sokaklar\u0131n numaraland\u0131r\u0131lmas\u0131 uygulamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda 176. ile 220. sokaklar aras\u0131ndaki b\u00f6lgeyi kapsayan Birinci Karantina\u2019n\u0131n ad\u0131, \u0130zmir Belediye Meclisi\u2019nin 11 \u015eubat 1937 tarihli toplant\u0131s\u0131nda al\u0131nan kararla Mithatpa\u015fa Mahallesi olarak de\u011fi\u015ftirilir ve bu ad g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ya\u015far.<\/p>\n\n\n\n \u0130zmir’in \u00f6zel semti Karantina’n\u0131n sonsuza kadar var olmas\u0131 dile\u011fi ile.<\/p>\n\n\n\n (Not: Yaz\u0131da s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en belgelerin tamam\u0131n\u0131n kay\u0131t bilgileri bas\u0131ma haz\u0131rlanmakta olan “Bilmedi\u011fimiz \u0130zmir” kitab\u0131nda bulunmaktad\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n Yaz\u0131da s\u00f6z\u00fc ge\u00e7en yap\u0131lar ve semtin kronolojisi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1829 (Ekim) K\u00e2tipzade Mustafa Efendi’nin devlete ba\u011f\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 ah\u015fap tuzhane yap\u0131s\u0131n\u0131n onar\u0131larak Asker Hastanesi olarak hizmete girmesi. \u0130zmir’in tarih i\u00e7indeki en \u00f6zel b\u00f6lgelerinden biri de hi\u00e7 ku\u015fku yok ki Karantina semti ve \u00e7evresidir. 19. Y\u00fczy\u0131l’a kadar pek geli\u015fme g\u00f6stermeyen ve ula\u015f\u0131m\u0131n da […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":111974,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[142],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111969"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=111969"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/111969\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/111974"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=111969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=111969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=111969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n
1840 Askeri Hastane binas\u0131n\u0131n Mortakya’dan b\u00f6lgeye ta\u015f\u0131nan Karantina idaresine tahsis edilmesi ve Karantina ad\u0131n\u0131n belgelerde g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015flamas\u0131.
1844 Karantina binas\u0131 yap\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flanmas\u0131.
1846 Karantina idaresinin yeni binas\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131.
1846 Asker Hastanesi yeni binas\u0131n\u0131n K\u0131\u015fla talim alan\u0131nda in\u015fa edilmesinden vazge\u00e7ilip, Karantina’da in\u015fa edilmesinin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi.
1860 Karantina’da yerle\u015fmenin h\u0131zlanmas\u0131.
1865 Karantina’n\u0131n i\u015fletmesinin Urla \u0130skele mevkiinde adaya ta\u015f\u0131nmas\u0131.
1865 Bo\u015falan Karantina binas\u0131nda baz\u0131 odalar\u0131n Asker Hastanesi olarak d\u00fczenlenmesi.
1868 (Aral\u0131k) \u0130zmir Islahhanesi kurulma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flanmas\u0131.
1869 (Nisan) \u0130zmir Islahhanesi’nin a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1869 (11 A\u011fustos) B\u00fcy\u00fck Vezirhan’da K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Faz\u0131l Ahmed Pa\u015fa Vakf\u0131’ndan olan d\u00fckk\u00e2n\u0131n kira gelirinin Islahhane’ye b\u0131rak\u0131lmas\u0131.
1870 (Nisan) Okkalesi ta\u015flar\u0131n\u0131n okula gelir i\u00e7in sat\u0131lmas\u0131 karar\u0131.
1871 Islahhane’nin ikinci kez a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1873 (Haziran) Bal\u00e7ova’daki arazi gelirinin Islahhane’ye ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131.
1874 (May\u0131s) Okkalesi ta\u015flar\u0131n\u0131n okula gelir i\u00e7in ikinci kez sat\u0131lmas\u0131 karar\u0131.
1875 (\u015eubat) Cezayir Han’\u0131n onar\u0131larak okula gelir olarak b\u0131rak\u0131lmas\u0131.
1876 \u0130zmir R\u0131ht\u0131m dolgusunun tamamlanmas\u0131.
1880 (A\u011fustos) Midhat Pa\u015fa’n\u0131n Ayd\u0131n Valili\u011fi g\u00f6revine atanmas\u0131.
1880 (29 Temmuz) \u0130zmir’de \u015fiddetli deprem.
1880 Bal\u00e7ova’daki Agamemnon Il\u0131cas\u0131’n\u0131n okula gelir olarak ba\u011flanmas\u0131.
1881 \u0130dadi olarak in\u015fa edilen muhte\u015fem binan\u0131n tamamlanmas\u0131 ancak \u00f6\u011frenci yoklu\u011fundan hizmete girememesi.
1881 (30 Mart) Az\u0131nl\u0131klar\u0131n Midhat Pa\u015fa’dan memnuniyetlerini bildirmesi.
1881 (17 May\u0131s) Midhat Pa\u015fa’n\u0131n tutuklanmak istenmesi.
1884 \u0130ki y\u0131l \u00f6nce ba\u015flat\u0131lan Dar\u00fcttahsil okulu in\u015faat\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131. Bu okul daha sonra \u0130zmir \u0130dadisi olarak e\u011fitime devam edecektir.
1885 B\u00f6lgede \u0130zmir Karantinas\u0131 ad\u0131yla muhtarl\u0131k te\u015fkilat\u0131 kurulmas\u0131.
1885 Modern Asker Hastanesi ve Karakol in\u015fas\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131.
1885 Karantina’daki cami in\u015faat\u0131n\u0131n Halil R\u0131fat Pa\u015fa’n\u0131n ilk valilik d\u00f6neminde ba\u015flamas\u0131.
1886 Asker Hastanesi’nin, Islahhane’nin zemin kat\u0131ndaki baz\u0131 odalar\u0131 da kullanmaya ba\u015flamas\u0131.
1886 Islahhane’de Bando B\u00f6l\u00fcm\u00fc’n\u00fcn kurulmas\u0131.
1886 Tuzla Burnu’nda bir arsan\u0131n okula gelir olarak ba\u011flanmas\u0131.
1887 Okul \u00f6\u011frencilerini \u00fccretsiz tedavi eden Dimitraki Efendi’nin taltif edilmesi.
1887 (4 May\u0131s) Frans\u0131z G\u00f6steri Toplulu\u011fu’nun okul yarar\u0131na temsiller vermesi.
1888 Hamidiye \u015eirketi’nin gelirinin y\u00fczde on be\u015fini okula ba\u011f\u0131\u015flamas\u0131.
1890 Islahhane’nin Ayd\u0131n Vilayeti’nde \u00f6\u011fretmeni en \u00e7ok olan okul olmas\u0131.
1890 (Aral\u0131k) Karantina’daki muhte\u015fem okul binas\u0131n\u0131n Islahhane’ye tahsisi i\u00e7in Halil R\u0131fat Pa\u015fa’n\u0131n \u0130stanbul’a yaz\u0131 yazmas\u0131.
1891 Semtte yap\u0131lan say\u0131mda 517 evin var olmas\u0131.
1891 (Ocak) Islahhane M\u0131z\u0131ka Heyeti’nin Sultan’\u0131n daveti \u00fczerine \u0130stanbul’da konser vermesi.
1891 (Ocak) Okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc ve m\u0131z\u0131ka muallimine Mecidi Ni\u015fan\u0131 verilmesi.
1891 (Ocak) \u0130dadi i\u00e7in in\u015fa edilen binan\u0131n Islahhane’ye tahsisinin onaylanmas\u0131 ve dokuz y\u0131ld\u0131r kapal\u0131 duran yap\u0131n\u0131n onar\u0131ma al\u0131nmas\u0131.
1891 (\u015eubat) Sanayi Mektebi ad\u0131n\u0131 alan, Islahhane yarar\u0131na piyango d\u00fczenlenmesi.
1891 (Mart) Asker Hastanesi ve Karakol’un t\u00f6renle a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1891 (24 Haziran) Islahhane’nin onar\u0131m\u0131 biten yeni binas\u0131na ta\u015f\u0131nmas\u0131. Okul kar\u015f\u0131s\u0131nda denizden doldurulan alan\u0131n gelir olarak okula tahsis edilmesi.
1891 (A\u011fustos) Bal\u00e7ova’daki Il\u0131ca’n\u0131n Sanayi Mektebi’ne gelir kayna\u011f\u0131 olarak kaydedilmesi ve okul ile \u0131l\u0131can\u0131n Hamidiye ad\u0131n\u0131 almas\u0131.
1891 (Kas\u0131m) Okul kar\u015f\u0131s\u0131ndaki bah\u00e7enin duvarla \u00e7evrilmesi.
1891 (24 Aral\u0131k) Karantina’daki caminin ibadete a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1892 (Ocak) Karantina Camisi’ne Hamidiye ad\u0131n\u0131n verilmesi.
1892 (15 Haziran) Okul kar\u015f\u0131s\u0131nda deniz hamamlar\u0131 ve plaj\u0131n hizmete girmesi.
1892 (Eyl\u00fcl) Eski Karantina binalar\u0131n\u0131n okula tahsis edilmesi ile ilgili ba\u015fvuruya kar\u015f\u0131n, s\u00f6z konusu yap\u0131n\u0131n Afrikal\u0131 zencilerin bar\u0131nmas\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131.
1892 (8 Ekim) Okul kar\u015f\u0131s\u0131ndaki bah\u00e7enin okulun mal\u0131 olmas\u0131 hakk\u0131ndaki Saray iradesi.
1894 (Nisan) Karantina idaresi eski binas\u0131n\u0131n Asker Hastanesi cephesini kapatan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u0131k\u0131larak havuzlu bir a\u011fa\u00e7l\u0131k alana d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmesi.
1894 (Haziran) Sanayi Mektebi ad\u0131na d\u00fczenlenen kay\u0131k yar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n, okul \u00f6n\u00fcndeki k\u0131y\u0131da d\u00fczenlenmesi.
1895 (Mart) Sanayi Mektebi’nde \u0130ptidai b\u00f6l\u00fcm\u00fcn de a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile e\u011fitim s\u00fcresinin yedi y\u0131la \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131.
1897 Sanayi Mektebi paras\u0131z-yat\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenci kadrosunun iki y\u00fcze \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131.
1898 (Ekim) Karantina’da hamam in\u015fas\u0131 i\u00e7in ruhsat verilmesi.
1899 y\u0131l\u0131nda “paras\u0131z-yat\u0131l\u0131” \u00f6\u011frenci kadrosu iki y\u00fcze \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r
1899 Piyango geliri ile Sanayi Mektebi’nde \u00e7ama\u015f\u0131rhane, tuvaletler, yemekhane ve \u00fcst\u00fcndeki marangozhanenin in\u015fa edilmesi.
1901 Sanayi Mektebi’nde mevcut derslere “Frans\u0131zca”n\u0131n da eklenmesi.
1902 Bu y\u0131l d\u00fczenlenen piyango geliri ile okul \u00f6n\u00fcndeki d\u00fckkanlar\u0131n in\u015fa edilmesi.
1905 (1 Eyl\u00fcl) Sanayi Mektebi binas\u0131n\u0131n biti\u015fi\u011finde alt kat\u0131 yemekhane ve \u00fcst kat\u0131 yatakhane olarak in\u015fa edilen yeni binan\u0131n hizmete girmesi.
1908 (5 Mart) Sanayi Mektebi ek at\u00f6lye binalar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn in\u015faatlar\u0131n\u0131n tamamlanarak t\u00f6renle a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1908 Sanayi Mektebi bah\u00e7esinde yazl\u0131k sinema a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1911 Karantina \u0130ttihat ve Terakki Mektebi’nin a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1911 (Haziran) Sanayi Mektebi bandosunun Sultan Re\u015fat’\u0131n gezisine e\u015flik etmek \u00fczere Selanik’e gitmesi.
1912 Sanayi Mektebi’nde d\u00f6k\u00fcmhane ile so\u011fuk demir at\u00f6lyesinin hizmete girmesi.
1923 (18 Ocak) \u0130\u015fgal d\u00f6neminde kapat\u0131lan Sanayi Mektebi’nin Sanatlar Mektebi ad\u0131yla yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131.
1923 (13 \u015eubat) Atat\u00fcrk’\u00fcn Sanatlar Mektebi’ni ilk kez ziyaret etmesi.
1923 (19 Ekim) Sanatlar Mektebi y\u00f6netiminin vilayet\u00e7e devir al\u0131nmas\u0131.
1924 (16 Ocak) Atat\u00fcrk’\u00fcn Sanatlar Mektebi’ni ikinci kez ziyaret etmesi.
1925 (A\u011fustos) Kurtulu\u015ftan sonra yeniden a\u00e7\u0131lmayan okul bandosu m\u0131z\u0131kas\u0131n\u0131n askeriyeye devir edilmesi.
1925 (14 Ekim) Atat\u00fcrk’\u00fcn Sanatlar Mektebi’ni \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez ziyaret etmesi.
1931 (Temmuz) Okulun ad\u0131n\u0131n \u0130zmir B\u00f6lge Sanat Okulu olmas\u0131.
1934 Hamidiye Camisi’nin onar\u0131lmas\u0131.
1937 (11 \u015eubat) 1. Karantina\u2019n\u0131n ad\u0131n\u0131n Mithatpa\u015fa olarak de\u011fi\u015ftirilmesi
1937 (11 \u015eubat) 2. Karantina\u2019n\u0131n ad\u0131n\u0131n Murat Reis olarak de\u011fi\u015ftirilmesi
1942 G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki Asker Hastanesi’nin hapishane binas\u0131 olarak in\u015fa edilmesi.
1943 (4 Haziran) Okulun ad\u0131n\u0131n Mithatpa\u015fa Erkek Sanat Okulu olmas\u0131.
1951 (4 Aral\u0131k) Asker Hastanesi kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ah\u015fap do\u011fum b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yanmas\u0131.
1954 Hatay’daki k\u0131\u015fla binas\u0131n\u0131n Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan \u0130zmir B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi’nden teslim al\u0131nmas\u0131.
1957 Hamdiye Camisi’nin minare k\u00fclah\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131 nedeniyle onar\u0131ma al\u0131nmas\u0131 ve son cemaat yerinin camekanla \u00e7evrilmesi.
1971 Hatay’daki k\u0131\u015fla binas\u0131n\u0131n Asker Hastanesi olarak d\u00fczenlenmesi.
1997 (31 Mart) Mithatpa\u015fa’daki okulun yanmas\u0131.
1997 (Ekim) Yanan okulun onar\u0131larak yeniden a\u00e7\u0131lmas\u0131.<\/p>\nRelated Images:<\/h3>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"