\u00dclkemiz sinema tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahip olan \u0130zmir \u015fehrinde Cumhuriyet \u00f6ncesinde R\u0131ht\u0131m’dan Beyler Soka\u011f\u0131’na, Kar\u015f\u0131yaka’dan Irgatpazar\u0131’na kadar \u00e7ok say\u0131da sinema salonu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Bunlardan biri de o g\u00fcnlerde s\u00f6ylenen ad\u0131yla Kokaryal\u0131’daki Merkez Sinemas\u0131’d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Mithatpa\u015fa Caddesi ile sahil aras\u0131nda yer alan bu ah\u015fap sineman\u0131n sahibi \u0130zmir’in hay\u0131rseverli\u011fi ile de tan\u0131nan i\u015f insanlar\u0131ndan Hocazade Ahmet Rag\u0131p (\u00dcz\u00fcmc\u00fc) Bey\u2019dir. Bu sinema da, \u0130zmir’deki di\u011fer sinemalar gibi \u00f6zellikle Path\u00e9 Journal filmleri ba\u015fta olmak \u00fczere halk\u0131n b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6sterdi\u011fi komedi ve dram filmlerini de g\u00f6stermektedir. Sineman\u0131n programlar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Irgatpazar\u0131’ndaki Osmanl\u0131 Sinemas\u0131 ile i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131\u011f\u0131 ya da bir i\u015fletme ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n
O d\u00f6nemde baz\u0131 \u00f6zel yap\u0131mlar d\u0131\u015f\u0131nda sinemalarda g\u00f6sterilen filmler g\u00fcn\u00fcm\u00fczdekiler gibi sesli ve uzun de\u011fil, sessiz ve olduk\u00e7a k\u0131sad\u0131r. Hatta bir\u00e7ok sinema sessiz oldu\u011fu i\u00e7in, sahne aralar\u0131na yaz\u0131l\u0131 a\u00e7\u0131klama yerle\u015ftirilerek g\u00f6sterilen filmlere e\u015flik etmesi i\u00e7in canl\u0131 m\u00fczik \u00e7ald\u0131rmakta ve bu da perde alt\u0131na yerle\u015ftirilen bir piyanoyu \u00e7alan piyanist taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Bu nedenle de sinemalarda genellikle uzunlu k\u0131sal\u0131 \u00e7ok say\u0131da film ayn\u0131 program i\u00e7inde art arda g\u00f6sterilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
19 Eyl\u00fcl 1924 Cuma g\u00fcn\u00fc, 400 sandalyeye sahip Kokaryal\u0131 Merkez Sinemas\u0131 matine g\u00f6sterimi i\u00e7in \u00f6zellikle kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklarla t\u0131kl\u0131m t\u0131kl\u0131m dolmu\u015ftur. \u00c7\u00fcnk\u00fc aralar\u0131nda herkesin merakla bekledi\u011fi “Dumlup\u0131nar” filmi olmak \u00fczere, programda \u00e7ok say\u0131da g\u00f6sterilecektir. Saati gelir ve filmler art arda g\u00f6sterilmeye ba\u015flar. S\u0131ra Dumlup\u0131nar zaferi ile ilgili filme geldi\u011finde salonda b\u00fcy\u00fck bir heyecan ya\u015fan\u0131r. Kokaryal\u0131 seyircileri filmi \u00e7ok be\u011fenmi\u015flerdir ve \u015fiddetle alk\u0131\u015flarlar. Seans tamamland\u0131\u011f\u0131nda izleyiciler sinemay\u0131 terk etmez ve alk\u0131\u015flarla Dumlup\u0131nar’\u0131n bir kez daha g\u00f6sterilmesini isterler. Bu istek yerine getirilir ve film ikinci kez izlettirilir. Ancak salondakiler o kadar be\u011fenmi\u015flerdir ki \u015fiddetli alk\u0131\u015flarla Dumlup\u0131nar’\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez g\u00f6sterilmesini de sa\u011flarlar.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte bu son g\u00f6sterimde beklenmedik bir \u015fey olur. O d\u00f6nemde kullan\u0131lan sinema filmleri \u0131s\u0131ya dayan\u0131ks\u0131z ve \u00e7abuk alev alan malzemeden yap\u0131lmaktad\u0131r. Bu nedenle kolayca tutu\u015fmamas\u0131 i\u00e7in makine dairelerinde bulundurulan \u00e7inko dolaplar i\u00e7inde korunmaktad\u0131r. Kokaryal\u0131 Merkez Sinemas\u0131 makine dairesinde de b\u00f6yle bir dolap mevcuttur ancak en fazla on makara film alabilmektedir. Oysa o g\u00fcn sinemada g\u00f6sterilen filmlerin toplam\u0131 on sekiz makarad\u0131r ve bu nedenle dolaba s\u0131\u011fmayan sekiz makara film yere s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte son g\u00f6sterim s\u0131ras\u0131nda sinema makinesinde kullan\u0131lan k\u00f6m\u00fcrlerin ark yapmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda f\u0131rlayan k\u0131v\u0131lc\u0131mlar yerdeki bobinlerin \u00fczerine d\u00fc\u015fer ve kolayca tutu\u015fan bir maddeye sahip olan filmler birden alev al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Makine dairesindeki sinema operat\u00f6r\u00fc Salih efendi birden b\u00fcy\u00fcyen ate\u015fi g\u00f6r\u00fcnce yanmaya ba\u015flayan bobinleri kucaklad\u0131\u011f\u0131 gibi makine dairesinden d\u0131\u015far\u0131ya f\u0131rlar. Amac\u0131 yanan bobinleri hemen yak\u0131ndaki \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131ndan d\u0131\u015far\u0131ya atmakt\u0131r. Sineman\u0131n makine dairesi sandalyelerin oldu\u011fu zeminden bir bu\u00e7uk metre kadar yukar\u0131dad\u0131r ve yedi – sekiz basamakl\u0131 bir merdiveni vard\u0131r. Salih efendi makine dairesinden a\u015fa\u011f\u0131ya inerken bobinleri saran ate\u015f b\u00fcy\u00fcr ve y\u00fcz\u00fcn\u00fc yakar, merdiveni de bu nedenle rahat\u00e7a inemeyen makinist elindeki bobinleri can havliyle f\u0131rlat\u0131r atar. Ne yaz\u0131k ki yanan filmler tam \u00e7\u0131k\u0131\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131nda ah\u015fap zemine d\u00fc\u015fer d\u00fc\u015fmez ate\u015f bir anda parlayarak her yere yay\u0131l\u0131r. Salondakilerin b\u00fcy\u00fck ne\u015fesi bir anda facia \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar\u0131na d\u00f6ner.<\/p>\n\n\n\n
Sinema, Kokaryal\u0131’n\u0131n kalabal\u0131k bir noktas\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in t\u00fcm \u00e7evre esnaf ve ahali yard\u0131ma ko\u015far. Facian\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini \u00f6nlerler. Ancak gene de ate\u015ften ka\u00e7amay\u0131p ilk anda hayat\u0131n\u0131 kaybeden sekiz ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda ciddi \u015fekilde yaralanm\u0131\u015f sekiz de yaral\u0131 vard\u0131r. Yang\u0131n an\u0131nda ve enkaz alt\u0131nda kalarak hayatlar\u0131n\u0131 kaybedenler; o s\u0131rada Ba\u015fbakan olarak g\u00f6rev yapmakta olan \u0130smet Pa\u015fa’n\u0131n a\u011fabeyi Tabip Binba\u015f\u0131 (sonradan Yarbay olacak) Ahmet Mithat (Temelli) Bey’in e\u015fi, yine Tabip Doktor K\u00e2z\u0131m Bey e\u015fi ile iki k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fu, t\u00fcccar Rag\u0131p Bey’in on iki ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131, manifaturac\u0131 Muhlis Bey’in iki ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131 ve bak\u0131c\u0131s\u0131, Selanikli boyac\u0131 Sefa Bey’in yirmi d\u00f6rt ya\u015f\u0131ndaki k\u0131z\u0131d\u0131r. Yaral\u0131lardan yedisi de kald\u0131r\u0131ld\u0131klar\u0131 Memleket Hastanesi’nde hayatlar\u0131n\u0131 kaybedince faciada \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131 15’e ula\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu facian\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 alan Cumhuriyet tarihi boyunca \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde kullan\u0131l\u0131r. 1950’li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131nda ise ayn\u0131 yerde yazl\u0131k Sahil Sinemas\u0131’n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Sineman\u0131n sahibi bir d\u00f6nem muhtarl\u0131k da yapt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sinema “Muhtar’\u0131n Sinemas\u0131” ad\u0131yla da an\u0131l\u0131r. Sinema bir d\u00f6nem L\u00fctf\u00fc Bey taraf\u0131ndan i\u015fletilir. L\u00fctf\u00fc Bey ayn\u0131 zamanda sineman\u0131n makinistli\u011fini yaparken, gi\u015fede de k\u0131z karde\u015fi durmaktad\u0131r. Sinema 1971 y\u0131l\u0131nda Poligon semtinde, Afyon Mahallesi olarak bilinen b\u00f6lgede, 47. Sokak’a ta\u015f\u0131n\u0131r. Ad\u0131 yine Sahil’dir. Bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131n\u0131n da gi\u015fesinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sineman\u0131n i\u015fletmecisi, yine G\u00fczelyal\u0131’n\u0131n \u00f6nemli sinemalar\u0131ndan biri olan Vadi Sinemas\u0131’n\u0131n i\u015fletmecisi olan Yusuf Akkan’\u0131n a\u011fabeyi Emin Akkan’d\u0131r. Sahil’de bo\u015falt\u0131lan sineman\u0131n yeri sonraki y\u0131llarda \u00f6nce m\u00fczikhol, ard\u0131ndan zemin kat\u0131nda banka olan bir apartman olur.<\/p>\n\n\n\n
S\u00f6z\u00fc bitirirken bu yang\u0131n\u0131n kendisi de G\u00f6ztepe\u2019de ya\u015fayan, U\u015fakizade Muammer Bey ile ilgili trajik bir sonucunun daha oldu\u011funu s\u00f6ylemek isterim. Gazi Mustafa Kemal\u2019in kay\u0131npederi de olan ve d\u00f6neminin en \u00fcnl\u00fc t\u00fcccarlar\u0131ndan Muammer Bey ya\u015fam\u0131nda iki kez \u0130zmir Belediye Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapar. Bunlar\u0131n ilki 5 Temmuz 1909 tarihinde sonu\u00e7lanan se\u00e7imle ger\u00e7ekle\u015fir. Ancak k\u0131sa zaman sonra Ayd\u0131n Valili\u011fi g\u00f6revine atanan Mahmut Muhtar Pa\u015fa geldi\u011fi g\u00fcnden itibaren \u0130zmir\u2019in ileri gelenleriyle ters d\u00fc\u015fecek davran\u0131\u015flarda bulunur. Bu \u00e7eki\u015fme valili\u011fin belediye ile olan ili\u015fkilerine de yans\u0131r ve Mahmut Muhtar Pa\u015fa k\u0131sa zaman i\u00e7inde Muammer Bey’i iki kez g\u00f6revden al\u0131r. \u015eehrin ileri gelenlerinin tepkisi sonucu bakanl\u0131k bu g\u00f6revden almalar\u0131 kabul etmez. Ancak bu gerilimden s\u0131k\u0131lan Muammer Bey valilikle d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc anla\u015fmazl\u0131k sonucu 1 \u015eubat 1910 tarihinde bu kez kendisi istifa ederek g\u00f6revini b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130zmir\u2019in kurtulu\u015fundan sonra ilk belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revi \u015e\u00fckr\u00fc Kaya\u2019ya verilir. Ancak milletvekili se\u00e7ilmesi nedeniyle Kaya 1923 y\u0131l\u0131 Eyl\u00fcl ay\u0131nda g\u00f6revi b\u0131rak\u0131r. Yerine Evliyazade Refik Bey atan\u0131rsa da iki hafta sonunda o da ba\u015fkanl\u0131ktan ayr\u0131l\u0131r ve bu nedenle yap\u0131lan se\u00e7im sonucunda U\u015fakizade Muammer Bey 13 \u015eubat 1924 tarihinde ikinci kez \u0130zmir Belediye Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilir. Dolay\u0131s\u0131yla bir \u015eubat ay\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6reve on d\u00f6rt y\u0131l sonra bir ba\u015fka \u015eubat ay\u0131nda yeniden se\u00e7ilerek d\u00f6nm\u00fc\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n
Ancak belediyenin kendi i\u00e7inde var olan \u00e7eki\u015fme ve \u00e7at\u0131\u015fmalarla sanc\u0131l\u0131 g\u00fcnler ya\u015fayan Muammer Bey’in ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kokaryal\u0131 Merkez Sinemas\u0131 yang\u0131n\u0131 ile temelinden sars\u0131l\u0131r. Faciada can veren izleyicilerin tamam\u0131 kad\u0131n ve \u00e7ocuklard\u0131r. Olaydan hemen sonra “Can g\u00fcvenli\u011fi ko\u015fullar\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131” gerek\u00e7esiyle \u0130zmir\u2019deki t\u00fcm sinemalar belediye taraf\u0131ndan kapat\u0131l\u0131rsa da, bas\u0131n\u0131n y\u00fcklenmesi sonucu yang\u0131n\u0131n sorumlulu\u011fu belediyeye y\u0131k\u0131l\u0131r. Olu\u015fan bask\u0131lar\u0131n sonucunda Muammer Bey, “Sa\u011fl\u0131k durumunun yeterli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na olanak tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131” beyan ederek belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revinden istifa eder. \u00dc\u00e7 ay sonra yap\u0131lan se\u00e7imlerden sonra bu g\u00f6reve k\u0131sa zaman \u00f6nce \u0130zmir Valili\u011fi g\u00f6revinde de bulunmu\u015f olan Aziz (Aky\u00fcrek) Bey gelir. Bu yang\u0131n, \u0130zmir’de bir\u00e7ok i\u015fte ad\u0131n\u0131 s\u0131k s\u0131k duydu\u011fumuz i\u015fadam\u0131 Muammer Bey’in de \u015fehirle ili\u015fkisinin sonu olacak ve hayat\u0131na g\u00f6\u00e7 etti\u011fi \u0130stanbul’da s\u00fcrd\u00fcrecektir.<\/p>\n\n\n\n
(G\u00f6nderdi\u011fi belge i\u00e7in Say\u0131n Mustafa \u00dczel’e te\u015fekk\u00fcr ederim.)<\/em><\/p>\n \u00dclkemiz sinema tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli bir yere sahip olan \u0130zmir \u015fehrinde Cumhuriyet \u00f6ncesinde R\u0131ht\u0131m’dan Beyler Soka\u011f\u0131’na, Kar\u015f\u0131yaka’dan Irgatpazar\u0131’na kadar \u00e7ok say\u0131da sinema salonu oldu\u011fu […]<\/a><\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":1,"featured_media":101910,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[142],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=101907"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101907\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/101910"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=101907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=101907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kentyasam.com.tr\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=101907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Related Images:<\/h3>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"